بررسی بوطیقای نیمایوشیج براساس نظریۀ اضطراب تأثیر هارولد بلوم با تمرکز بر مکانیزم

رامشی جان, یعقوب; نیکداراصل, محمدحسین; سالاری, قاسم

doi:10.22124/naqd.2026.32997.2798

تعداد نشریات	32
تعداد شماره‌ها	868
تعداد مقالات	8,448
تعداد مشاهده مقاله	53,568,547
تعداد دریافت فایل اصل مقاله	9,653,331

	بررسی بوطیقای نیمایوشیج براساس نظریۀ اضطراب تأثیر هارولد بلوم با تمرکز بر مکانیزم "انحراف"
نقد و نظریه ادبی
دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 22، تیر 1405، صفحه 235-260 اصل مقاله (1.08 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/naqd.2026.32997.2798
نویسندگان
یعقوب رامشی جان¹؛ محمدحسین نیکداراصل^* ²؛ قاسم سالاری³
¹دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
²دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
³استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
اضطراب تأثیر هارولد بلوم، نظریه‌ای در نقد عملی است و بر روابط دیالکتیک اما ستیزه‌جویانۀ شعرا برای اثبات اصالت شعری می‌پردازد. طبق این نظریه، انحراف عمدی، نخستین و بنیادی‌ترین سازوکار دفاعی شاعر دیرآمده برای گسست از پیشگامان و اثبات فردیت خویش است. این پژوهش باتکیه‌‌بر بوطیقای نیمایوشیج و با روش تحلیل فرآیند تحول‌آفرینی وی در چارچوب نظریۀ بلوم انجام شده‌است و با این هدف، مکانیزم دفاعی و خلاق نیما در انحراف آگاهانه و عامدانه از سنت شعر کلاسیک و معاصران را تبیین و تحلیل می‌کند. روش تحقیق تحلیلی-توصیفی و مبتنی بر منابع اسنادی و به‌ویژه نوشته‌های نیما دربارۀ بوطیقای شعری‌اش است. یافته‌ها نشان می‌دهد نیما ضمن تجربۀ اضطراب تأثیر پیشینیان و با خودآگاهی، به نوآوری روی آورد و با خوانشی گزینشی و جهت‌دار، در حرکتی پارادوکسیکال، همزمان به سنت وفادار ماند و از آن گسست. وی با تشخیص کاستی در جریان‌های معاصر، در زمینۀ ساختاری و محتوایی دست به بدخوانی خلاقانه زد. نتیجۀ حاصل از یافته‌ها نشان داد که این انحراف برنامه‌ریزی‌شده در دو سطح فرم و محتوا، هم پاسخی به اضطراب تأثیر بود و نیما را از کشتی با پیشینیان و معاصران، پیروز خارج کرد و هم با خلق رابطه‌ای نوین میان شکل و معنا، سبکی مستقل و بنیانی در شعر معاصر فارسی پایه گذارد تا به‌‌تبع آن هم به درجۀ «پدر شعر نو فارسی» نائل آید و هم منبعی اضطرابی برای پسینیان باشد.
کلیدواژه‌ها
نیمایوشیج؛ هارولد بلوم؛ اضطراب تأثیر؛ انحراف؛ بوطیقا

مراجع
آرین‌پور، یحیی. (1382). از صبا تا نیما (تاریخ 150 سال ادب فارسی). جلد 1و2و3. تهران: زوار. اخوان ثالث، مهدی. (1369). بدعت‌ها و بدایع نیمایوشیج. تهران: زمستان. اخوان ثالث، مهدی. (1376). عطا و لقای نیمایوشیج. تهران: زمستان. امیراحمدی، ابوالقاسم؛ عشقی‌سردهی، علی؛ استاجی، ابراهیم و یزدی، احمد. (1394). «نقد دگرخوانی‌های خلاقانۀ اساطیر در شعر احمد شاملو». پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، 22 (2): 57- 77. براهنی، رضا. (1380). طلا در مس. جلد1. تهران: زریاب. بلوم، هارولد. (1403). اضطراب تأثیر، نظریه‌ای در شاعری. ترجمۀ محمدجواد اصفهانی. تهران: نگاه. بهره‌ور، مجید و جلیل‌پیران، فرشاد. (1401). «بازخوانی گفتمانی مبحث انقلاب ادبی در ایران». نقد و نظریۀ ادبی، سال هفتم، 1 (13): 207- 232. 10.22124/NAQD.2022.22500.2380 پورنامداریان، تقی. (1377). خانه‌ام ابری است (شعر نیما از سنت تا تجدد). تهران: سروش. پاشایی مرادلو، حسین؛ اسداللهی، خدابخش و صلاحی، عسگر. (1403). «مقایسۀ افسانۀ نیما و دو مرغ بهشتی شهریار براساس نظریۀ اضطراب تأثیر هارولد بلوم». مطالعات زبان فارسی، سال 7، (17): 36- 66. 10.22034/JMZF.2024.414547.1161 جعفری جزی، مسعود. (1402). شاعران در جستجوی جایگاه (نگاهی دیگر به تحول شعر فارسی). تهران: نیلوفر. جورکش، شاپور. (1390). بوطیقای شعر نو (نگاهی دیگر به نظریه و شعر نیمایوشیج). تهران: ققنوس. چراغی، رضا و رضی، احمد. (1386). «تحلیل انتقادی نگاه نیمایوشیج به شعر کلاسیک در تبیین در الگوی وصفی- روایی شعر نو». ادب‌‌پژوهی، (4): 21- 42. حقوقی، محمد. (1403). شعر زمان ما (نیمایوشیج). تهران: نگاه. حمیدیان، سعید. (1401). داستان دگردیسی (روند دگرگونی‌های شعر نیمایوشیج).‌ تهران: نیلوفر. خسروی، شهریار. (1399). مدخل شعر معاصر فارسی. تهران: فاطمی. زرین‌کوب، حمید. (1358). چشم‌انداز شعر نو فارسی. تهران: توس. سعید، ادوارد. (1391). «شاعر در مقام ادیپ». ترجمۀ مهدی امیرخانلو. روزنامۀ شرق، سال نهم، (1524): 14. سیاح، فاطمه. (1383). نقد و سیاحت. به‌کوشش محمد گلبن. تهران: قطره. سیف، احمد. (1399). در ستایش عقل (پای صحبت نیمایوشیج). تهران: باشگاه ادبیات. شاملو، احمد. (1374). همچون کوچه‌ای بی‌انتها. تهران: نگاه. شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1392). با چراغ و آیینه (در جستجوی ریشه‌های تحول شعر معاصر ایران). تهران: سخن. شمس‌لنگرودی، محمد. (1377). تاریخ تحلیلی شعر نو. جلد 1و2. تهران: مرکز. شمس‌لنگرودی، محمد. (1397). ازجان‌گذشته به مقصود می‌رسد (زندگی و شعر نیمایوشیج). تهران: نگاه. شمیسا، سیروس. (1374). در معرفت شعر (گزیدۀ المعجم فی معاییر اشعارالعجم). تهران: سخن. طاهباز، سیروس. (1376الف). زندگی و هنر نیمایوشیج (پُر‌درد کوهستان). تهران: زریاب. طاهباز، سیروس. (1376ب). مجموعۀ کامل نامه‌های نیمایوشیج. تهران: علم. طاهباز، سیروس. (1398). دربارۀ هنر و شعر و شاعری نیمایوشیج. تهران: نگاه. طاهری، قدرت‌الله و فرخی، سودابه. (1392). «رابطۀ نیما با سعدی بر‌اساس نظریۀ اضطراب تأثیر هارولد بلوم». پژوهش‌های ادبی، سال دهم، (42): 53- 80. 20.1001.1.17352932.1392.10.42.3.8 عشقی، سید محمدرضا میرزاده. (1357). کلیات مصور میرزاده عشقی. گردآوری علی‌اکبر مشیرسلیمی. تهران: سپهر. فلکی، محمود. (1373). نگاهی به نیما (نقد شعر). تهران: مروارید. قزوانچاهی، عباس. (1379). نیما و شعر امروز: گفتگو با محمد مختاری. تهران: فصل سبز. کریمی حکاک، احمد. (1389). طلیعۀ تجدد در شعر فارسی. ترجمۀ مسعود جعفری. تهران: مروارید. کیانی، آزاده؛ سلیمانی، زهرا و شفایی، محمدعلی. (1402). «بررسی اشعار سیمین بهبهانی براساس نظریۀ اضطراب تأثیر و بدخوانی خلاقانۀ هارولد بلوم». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 88 (16): 145- 168. 10.22034/bahareadab.2023.16.6960 لاهوتی، محمدرضا. (1368). یادمان نیمایوشیج. تهران: مؤسسۀ فرهنگی گسترش هنر. مبارک، وحید. (1399). «بررسی اضطراب تأثیر اسدی طوسی از شاهنامۀ فردوسی براساس دیدگاه هارولد بلوم». پژوهشنامۀ ادب حماسی، سال شانزدهم، 30 (2): 241- 266. مختاری، محمد. (1393). چشم مرکب (نواندیشی از نگاه شعر معاصر). تهران: طوس. مختاری، محمد. (1399). انسان در شعر معاصر یا درک حضور دیگری. تهران: نشر نو. مدرس‌زاده، عبدالرضا و ارباب‌سلیمانی، صدیقه. (1395). «زنانگی در ادب تعلیمی، رهانندۀ پروین از اضطراب تأثیر». پژوهشنامۀ ادبیات تعلیمی، سال هشتم، (29): 91- 120. مسعودی، مجتبی. (1373). «نیماها در طول ظهور می‌کنند». مجلۀ آدینه، (92): 11- 20. مکاریک، ایرنا ریما. (1398). دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمۀ محمد نبوی. تهران: آگه. نفیسی، سعید. (1381). به روایت سعید نفیسی (خاطرات سیاسی، ادبی، جوانی). به کوشش علیرضا اعتصام. تهران: مرکز. نورمحمدی‌کمال، هادی. (1401). «نگرشی انتقادی به رباعیات الحاقی خیام برمبنای نظریۀ اضطراب تأثیر هارولد بلوم». پژوهشنامة متون ادبی دورۀ عراقی، سال سوم، (3): 89- 105. 10.22126/LTIP.2022.2444 نیمایوشیج. (1329). دو نامه (از نیمایوشیج به شین. پرتو و از شین. پرتو به نیمایوشیج). تهران: باشگاه ادبیات. نیمایوشیج. (1348). تعریف و تبصره و یادداشت‌های دیگر. تهران: امیرکبیر. نیمایوشیج. (1350). حرف‌های همسایه. تهران: دنیا. نیمایوشیج. (1351). ارزش احساسات و پنج مقالۀ دیگر. تهران: گوتنبرگ. نیمایوشیج. (1356). دنیا خانۀ من است. تهران: کتاب زمان. نیمایوشیج. (1402). یادداشت‌های روزانۀ نیمایوشیج. به‌‌کوشش شراگیم یوشیج. تهران: مروارید. هدایت، صادق. (1402). یادداشت‌های پراکنده. گردآوری حسن قائمیان. تهران: ثالث. یوسف‌فام، عالیه و کاظم‌نژاد، معصومه. (1401). «تحلیل ابیات و روایات دفتر اول مثنوی براساس نظریه بدخوانی خلاق هارولد بلوم». ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، سال هجدهم، (91): 263- 291. 10.30495/MMLQ.2022.1945922.2922 Bloom, Harold. (2001). Breaking The Form, in Deconstruction and Criticism, routledge.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 106 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 41

سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب

پیوندهای مفید

پیوندهای مفید

آمار

بررسی بوطیقای نیمایوشیج براساس نظریۀ اضطراب تأثیر هارولد بلوم با تمرکز بر مکانیزم "انحراف"

Bloom, Harold. (2001). Breaking The Form, in Deconstruction and Criticism, routledge.