پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 865 |
| تعداد مقالات | 8,411 |
| تعداد مشاهده مقاله | 53,448,045 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,583,443 |
بازخوانی ایدئولوژیک کلیلهودمنه: از مشروعیتبخشی به سلطنت تا سیاستِ زیستن در میدان قدرت (باتکیهبر دیدگاههای میشل فوکو) | ||
| نقد و نظریه ادبی | ||
| دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 22، تیر 1405، صفحه 183-207 اصل مقاله (1.16 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/naqd.2026.33471.2814 | ||
| نویسنده | ||
| هاله کیانی بارفروشی* | ||
| استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران ، بابلسر، ایران. | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با بازخوانی کلیلهودمنه در پرتو مفاهیم قدرت در اندیشۀ میشل فوکو، میکوشد از خوانشهایی که این اثر را صرفاً در خدمت تثبیت ایدئولوژی سلطنت میدانند فراتر رود. مسئلۀ اصلی پژوهش این است که آیا کلیلهودمنه تنها بازنماییکنندۀ گفتمان اطاعت از قدرت است، یا در سطحی دیگر، منطق کنش و بقا در میدان قدرت را نیز صورتبندی میکند. این پژوهش با اتخاذ رویکردی تحلیلی-تفسیری و باتکیهبر مفاهیمی از اندیشۀ فوکو چون «قدرت بهمثابه رابطه»، «میکروفیزیک قدرت»، «پیوند قدرت/ دانش» و «تولید سوژه»، نشان میدهد که این اثر در دو سطح متمایز اما همزمان عمل میکند: نخست، در سطح گفتمان آشکار و ضمنی، به مشروعیتبخشی به نظم سلطنتی و تثبیت سلسلهمراتب قدرت میپردازد؛ و دوم، در سطح روایی و فرایندی، الگوهای کنش در شبکهای از روابط قدرت را نشان میدهد، جایی که تصمیمها نه صرفاً ازسوی پادشاه، بلکه ازخلال گفتار، تفسیر، سوءظن و میانجیگری شکل میگیرند. پژوهش حاضر نشان میدهد که در این متن، حقیقت، اخلاق و وفاداری، نه بهصورت مطلق، بلکه در نسبت با موقعیت و جایگاه کنشگران معنا مییابند و بقا در گرو توانایی مدیریت این نسبتهاست. از این منظر، کلیلهودمنه را میتوان نوعی «آزمایشگاه روایی میدان قدرت» دانست که در آن، استراتژیهای بقا، تصمیمگیری و اثرگذاری در شرایط ناپایدار قدرت بازنمایی و بهصورت ضمنی آموزش داده میشود. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که این اثر، در عین بازتولید ایدئولوژی سلطنت، سازوکارهای درونی، ناپایدار و رابطهای قدرت را نیز آشکار میسازد و از خلال ایجاد موقعیتهای روایی، به تولید نوعی سوژۀ موقعیتشناس و استراتژیک میپردازد. بدینترتیب، کلیلهودمنه نه صرفاً متنی تعلیمی یا ایدئولوژیک، بلکه صورتبندیای روایی از عقلانیت عملیِ زیستن در میدان قدرت است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| کلیلهودمنه؛ میشل فوکو و قدرت؛ میکروفیزیک قدرت؛ بازنمایی مشروعیت سلطنت؛ سیاستهای بقا؛ سوژۀ درباری | ||
| مراجع | ||
|
برد، جی.اف. (1382). «فوکو، قدرت و سیاست». ترجمۀ محمدعلی قاسمی. گفتمان، (7): 112-140.
بهیان، شاپور. (1389). «روششناسی میشل فوکو». علوم اجتماعی، سال چهارم، (8): 1-21.
پایا، علی. (1382). فلسفۀ تحلیلی مسائل و چشماندازها. تهران: طرح نو.
پولادی، کمال. (1385). تاریخ اندیشۀ سیاسی در اسلام و ایران. تهران: مرکز.
حسنی باقری شریفآباد، مهدی. (1401). «مفهوم و مبانی خرد سیاسی در کلیلهودمنه»، سیاستپژوهی اسلامی ایرانی، (2): 18-46.
دریوفس، هیوبرت و رابینو، پل. (1379). فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک. ترجمۀ حسین بشیریه. تهران: نی.
دلوز، ژیل. (1386). فوکو. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
رضوانیان، قدسیه و غفوری، عفت. (1394). «تبیین شکاف بین سیاسیت و اخلاق برمبنای نظریۀ ماکیاولی با بررسی پند و اندرز در داستان شیر و گاو کلیلهودمنه». پژوهشنامة ادبیات تعلیمی، سال هفتم، (25): 41-58.
ساراپ، مادن. (1383). راهنمایی مقدماتی بر پساساختارگرایی و پسامدرنیسم. ترجمۀ محمدرضا تاجیک. تهران: نی.
شیرازی، محمد. (1388). «دیرینهشناسی و تبارشناسی فوکو بهعنوان روشی درمقابل روشهای تاریخی». پژوهشنامۀ علوم اجتماعی، سال سوم، (4): 103-126.
ضیمران، محمد. (1379). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: هرمس.
طالبیان، یحیی و امین، ندا. (1397). «تعلیمات اخلاقی در گفتمان مسلط کلیلهودمنه و کارکرد آن در اقبال این اثر در طول تاریخ». پژوهشنامۀ ادبیات تعلیمی، سال دهم، (37): 1-30.
فوکو، میشل. (1378). مراقبت و تنبیه: تولد زندان. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
فوکو، میشل. (1388). اراده به دانستن. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
قادرزاده، هیرش؛ نوری، هادی و نعیمی، عباس. (1391). «بازشناسی مفهوم قدرت در اندیشۀ فوکو». غربشناسی بنیادی، سال سوم، (2): 107-127.
قادری، زکریا. (1390). «نقد گفتمان فلسفی مدرنیته: سوژه، حقیقت و قدرت در اندیشۀ میشل فوکو». غربشناسی بنیادی، سال دوم، (2): 127-179.
کچوئیان، حسین. (1382). فوکو و دیرینهشناسی دانش. تهران: دانشگاه تهران.
کلیلهودمنه. (1388). ترجمۀ نصرالله منشی. تصحیح مجتبی مینوی. تهران: ثالث.
یعقوبی جنبهسرائی، پارسا. (1396). «موضع مؤلف پنهان حکایتهای کلیلهودمنه: برساخت توزیع فضا». نقد و نظریۀ ادبی، سال دوم، (1): 53-84.
یعقوبی جنبهسرایی، پارسا و احمدپناه، فاتح. (1390). «ساختار روایی کلیلهودمنه براساس گفتمانکاویِ تعامل رای و برهمن». ادبپژوهی، (18): 71-100.
Foucault, Michel. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings 1972–1977 . edited by: Colin Gordon. Pantheon Books. Foucault, Michel. (1982). The Subject and Power, Critical Inquiry. Vol. 8, No. 4, pp. 777-795. Sheridan, Alan. (1980). Michel Foucault, The Will to Truth. London: Tavistock. Smart, Barry .(1994). ‘Rationality, Power, and Subjectivity’, in Michel Foucault, Vol. 4, London: Routledge. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 69 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 20 |
||