پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 848 |
| تعداد مقالات | 8,218 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,501,084 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,947,011 |
سازوکارهای فیزیولوژیک و مولکولی تحمل به شوری در غلات. 1) مبانی و روشها | ||
| تحقیقات غلات | ||
| دوره 15، شماره 4 - شماره پیاپی 57، بهمن 1404، صفحه 405-427 | ||
| نوع مقاله: مقاله مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/cr.2025.31687.1880 | ||
| نویسندگان | ||
| احمد مجیدیمهر* 1؛ رضا امیری فهلیانی2؛ بهرام حیدری3؛ غلامحسن رنجبر4 | ||
| 1استادیار پژوهش، مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران | ||
| 3استاد، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 4دانشیار پژوهش، مرکز ملی تحقیقات شوری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: غلات از جمله محصولات عمدهای همچون ذرت، برنج و گندم، بهعنوان منابع تغذیهای ضروری برای بخش بزرگی از جمعیت جهان محسوب میشوند؛ این گیاهان از اهمیت بالایی در مقیاس بینالمللی برخوردار بوده و بهعنوان یکی از اجزای اصلی رژیم غذایی انسانی، نقش تعیینکنندهای در تأمین امنیت غذایی جهانی ایفا میکنند. علاوه بر این، در مناطق خشک و نیمهخشک، غلات عمدتاً بهعنوان منابع اصلی تأمین کربوهیدرات و پروتئین شناخته میشوند. تولید این گیاهان زراعی با چالشهای متعددی روبهرو است و تنشهای غیرزیستی مانند خشکی، شوری، گرما و سرما، میتوانند عملکرد آنها را بهطور قابلتوجهی کاهش دهند. در بین این عوامل، تنش شوری بهعنوان یکی از موانع عمده تولید محصولات زراعی شناخته میشود. پرسش اصلی این است که چگونه غلات قادر هستند محرکهای محیطی را دریابند و از طریق شبکههای تنظیمی مرتبط و پیچیده، مسیرهای دفاعی خود را برای مواجهه با چنین تنشهایی فعال نمایند؟ یافتههای تحقیق: پاسخ گیاهی از جمله غلات به تنش شوری معمولاً در دو فاز مشخص رخ میدهد: ابتدا تنش اسمزی و سپس سمیّت یونی، که به دنبال آن تنشهای ثانویهای مانند تنش اکسیداتیو و اختلالات تغذیهای پدید میآیند. از منظر فیزیولوژی، گیاهان با استفاده از سامانههای مؤثر تنظیم جذب و توزیع یونها، حفظ تعادل اسمزی و تجمع ترکیبات حفاظتی، به مقابله با تنش شوری میپردازند. در سطح بیوشیمیایی، فعالسازی سیستمهای آنتیاکسیدانی و تولید ترکیبات سازگار نظیر پرولین، از راهبردهای کلیدی برای مهار فشار اکسیداتیو ناشی از شوری محسوب میشوند. در سطح مولکولی، شبکههای پیچیدهای از فاکتورهای رونویسی و ژنهای عملکردی از جمله (NHX1، HKT1، SOS و P5CS) مسئول هماهنگی پاسخ به تنش میباشند؛ مسیرهای سیگنالدهی کلیدی مانند آبشار MAPK و مسیرSOS نقش مرکزی در انتقال سیگنال تنش و فعالسازی پاسخهای دفاعی ایفا میکنند. شناسایی QTLهای مرتبط با تحمل شوری و ژنهای کاندیدای مؤثر، درک ما را از مبنای ژنتیکی صفت تحمّل شوری ارتقاء بخشیده است. با توجه به این که تحمل شوری یک صفت کمّی است و تحت کنترل چندین ژن قرار دارد، فرآیندهای مولکولی آن از طریق شبکههای تنظیمی گستردهای متشکل از فاکتورهای رونویسی و ژنهای عملکردی هماهنگ میشوند. مسیرهای MAPK و SOS بهطور گسترده در غلات مورد مطالعه قرار گرفتهاند و یافتههای ما مبتنی بر پژوهشهای خاص در این گیاهان است؛ برای نمونه، در برنج، ژنهای SOS1، SOS2 و SOS3 منجر به افزایش تحمل به شوری از طریق خروج یون سدیم از سلول و جلوگیری از سمیت یونی میشوند. علاوه بر این، تجمع ترکیبات اسمولیتی (از جمله پرولین) و فعالسازی سیستمهای آنتیاکسیدانی در حفظ یکپارچگی سلولی گیاهان تحت تنش شوری نقش مهمی دارند. نتیجهگیری: با در نظر داشتن ویژگی چندژنی (پلیژنی) صفت تحمل به شوری، انجام مطالعات ژنتیکی، شناسایی QTLها و ژنهای مؤثر بسیار حیاتی است. نهایتاً، تلفیق یافتههای فیزیولوژیکی، ژنتیکی و مولکولی در برنامههای بهنژادی، همراه با بهرهگیری از رویکردهای ژنومیکی، برای توسعه ارقام جدید مقاوم در برابر شوری و با عملکرد پایدار در غلات، ضروری بهنظر میرسد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| واژههای کلیدی: بهنژادی مولکولی؛ تحمل به شوری؛ تنظیم اسمزی؛ ژنهای تنظیم کننده؛ هموستازی یونی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 47 |
||