پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 33 |
| تعداد شماره‌ها | 885 |
| تعداد مقالات | 8,624 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,768,668 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,267,930 |
شاخص‌ها و راه‌کارهای گزینش در به‌نژادی گیاهان زراعی: مبانی تئوریک و کاربردهای عملی | ||
| تحقیقات غلات | ||
| دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 59، تیر 1405، صفحه 219-250 | ||
| نوع مقاله: مقاله مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/cr.2026.33177.1894 | ||
| نویسندگان | ||
| میترا جباری1؛ سرور ارژنگ2؛ بابک ربیعی3؛ هادی علیپور2؛ رضا درویش زاده* 4 | ||
| 1گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه سراوان، سراوان، ایران | ||
| 2گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران | ||
| 3گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| 4دانشگاه ارومیه | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: گزینش، به‌عنوان یکی از مراحل اساسی در برنامه‌های به‌نژادی گیاهان زراعی، با هدف افزایش فراوانی ژنوتیپ‌های مطلوب از نظر صفات زراعی، مقاومت به تنش‌های زیستی و غیرزیستی و کیفیت برتر محصول انجام می‌شود. با توجه به ماهیت پلی‌ژنیک و پیچیده صفات و تعامل عوامل ژنتیکی و محیطی، انتخاب روش گزینش مناسب نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت برنامه‌های به‌نژادی دارد. این مقاله به ارائه مروری جامع و نظام‌مند بر روش‌های کلاسیک و مدرن گزینش، مزایا و محدودیت‌های هر یک، و کاربرد آنها در بهبود ژنتیکی گیاهان زراعی می‌پردازد. مواد و روش‌ها: این مطالعه مروری با تحلیل نظام‌مند منابع علمی معتبر و مقالات منتشرشده در حوزه به‌نژادی گیاهان زراعی انجام شده است. در این پژوهش، روش‌های گزینش در دو گروه کلاسیک و مدرن دسته‌بندی شده‌اند. روش‌های کلاسیک مبتنی بر ارزیابی فنوتیپی شامل گزینش فنوتیپی مستقیم (از جمله گزینش توده‌ای، گزینش لاین‌های خالص، گزینش شجره‌ای و گزینش بالک)، گزینش مبتنی بر آزمون نتاج و گزینش غیرمستقیم به کمک مدلهای آماری می‌باشند. در مقابل، روش‌های مدرن مبتنی بر تلفیق ارزیابی فنوتیپی و ژنوتیپی شامل گزینش به کمک نشانگرهای مولکولی و گزینش ژنومی می‌باشند که دقت و سرعت فرآیند گزینش را به طور چشمگیری افزایش داده‌اند. همچنین در این مطالعه، گزینش همزمان بر اساس چندصفت با استفاده از شاخص‌های گزینش مورد بررسی جامع قرار گرفته‌اند. نتایج و بحث: روش‌های کلاسیک نظیر گزینش توده‌ای و گزینش شجره‌ای عمدتاً برای صفات با وراثت‌پذیری بالا مؤثر می‌باشند، اگرچه نرخ پیشرفت ژنتیکی در این روش‌ها نسبتاً کُند است. در مقابل، فناوری‌های مدرن مانند گزینش به کمک نشانگر و گزینش ژنومی این امکان را فراهم می‌سازند که بتوان ژنوتیپ‌های مطلوب را در مراحل اولیه رشد گیاه با دقت بالا شناسایی نمود. ویژگی اخیر، این روش‌ها را برای بهبود صفات کمّی پیچیده با وراثت‌پذیری پایین ایده‌آل می‌سازد. به‌ویژه، گزینش ژنومی با بهره‌گیری از مدلهای پیش‌بینی پیشرفته‌ای نظیر RR-BLUP و روش‌های بیزی، قادر است ارزش ژنتیکی ژنوتیپ‌ها را با دقت قابل توجهی برآود نموده و به طور مؤثری مدت چرخه‌های اصلاحی را کاهش دهد. از سوی دیگر، کاربرد شبکه‌های عصبی مصنوعی در پردازش مجموعه داده‌های پیچیده فنوتیپی- ژنوتیپی، دقت پیش‌بینی عملکرد و سایر صفات مرتبط را ارتقاء بخشیده است. همچنین، توسعه شاخص‌های چندمتغیره مانند MGIDI و MTSI امکان ارزیابی همزمان چندین صفت را فراهم کرده و انتخاب ژنوتیپ‌های برتر را تسهیل کرده‌اند. نتیجه‌گیری: ترکیب هوشمندانه روش‌های کلاسیک و مدرن گزینش می‌تواند به طور معنی‌داری کارایی برنامه‌های به‌نژادی را ارتقا بخشد. روش‌های کلاسیک، با وجود محدودیت‌هایشان، برای بهبود صفات ساده با وراثت‌پذیری بالا همچنان کارآمد هستند. در مقابل، فناوری‌های مدرن مانند گزینش به کمک نشانگر و گزینش ژنومی برای اصلاح صفات کمّی با وراثت‌پذیری پایین مطلوب هستند. به‌کارگیری روش‌های محاسباتی پیشرفته از جمله شبکه‌های عصبی مصنوعی و شاخص‌های گزینش، نه تنها دقت و سرعت فرآیند گزینش را بهبود می‌بخشد، بلکه امکان توسعه ارقام پُربازده و پایدار را فراهم می‌کند. این مطالعه چارچوبی علمی برای انتخاب بهینه روش‌های گزینش ارائه می‌دهد که بر اساس اهداف اصلاحی، شرایط محیطی و ماهیت صفات مورد نظر طراحی شده است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| پیشرفت ژنتیکی؛ دقت گزینش؛ کارایی به‌نژادی؛ شاخص‌های چندصفتی؛ مدلهای پیش‌بینی ژنتیکی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 133 |
||