پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 865 |
| تعداد مقالات | 8,409 |
| تعداد مشاهده مقاله | 53,402,315 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,564,297 |
خوانش نشانههای کانونی یادگار زریران و کارنامه اردشیر بابکان از دیدگاه نشانهشناسی فرهنگی و نظریه سپهر نشانهای یوری لوتمان | ||
| نقد و نظریه ادبی | ||
| دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 22، تیر 1405، صفحه 5-28 اصل مقاله (1.19 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/naqd.2026.32733.2788 | ||
| نویسندگان | ||
| سید علی علوی1؛ مهیار علوی مقدم* 2؛ حسن دلبری3؛ زهرا جمشیدی3 | ||
| 1دانشآموخته دکتری ادبیات حماسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران | ||
| 2دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران. | ||
| 3دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر باتکیه بر مبانی نشانهشناسی فرهنگی و نظریۀ سپهر نشانهای یوری لوتمان، به خوانش و تحلیل نشانههای کانونی در دو متن بنیادینِ ایران باستان، یادگار زریران و کارنامۀ اردشیر بابکان، میپردازد. «نشانۀ کانونی» بهمنزلة مرکز معنازا و نیروی سازماندهندۀ سپهر نشانهایِ متن تلقی میشود؛ نشانهای که پیرامون آن، نظامی از ارزشها، هنجارها و رمزگان فرهنگی شکل میگیرد و حدود «خود» و «دیگریِ» فرهنگی را مشخص میسازد. مسئلۀ این پژوهش آن است که نشانههای کانونی در این دو متن چگونه در نسبت با مفاهیم «مرکز»، «مرز» و «ترجمه» عمل میکنند و چه نقشی در سازماندهی ساختار معنایی و تعیین حدود هویّتی فرهنگ ایرانی دارند؟ شناسایی و تبیین کارکرد نشانههای کانونی در بازنمایی فرهنگ ایرانی و درک سازوکار مرزگذاری میان سپهرهای دیگریِ فرهنگی هدف این پژوهش است. یافتهها نشان میدهد که در یادگار زریران، نشانة کانونیِ «پایداری دربرابر خوانش تحریفشدۀ دین» در مرز سپهر نشانهای قرار دارد و معنا ازطریق مواجهه و بازرمزگذاری تولید میشود، درحالیکه در کارنامۀ اردشیر بابکان، نشانة کانونیِ «نظم کیهانی و مشروعیت قدرت» در مرکز سپهر نشانهای قرار دارد و معنا از مرکز به پیرامون منتقل و نهادینه میشود. این تحلیل تطبیقی نشان میدهد که سپهر فرهنگی ایرانی از وضعیت دفاعی و واکنشی به وضعیت سازماندهنده و بازتولیدکننده حرکت میکند. روش تحقیق توصیفیـتحلیلی و مبتنی بر خوانش تطبیقی در چارچوب نظریۀ یوری لوتمان است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نشانهشناسی فرهنگی؛ نشانههای کانونی؛ سپهر نشانهای؛ یادگار زریران؛ کارنامه اردشیر بابکان | ||
| مراجع | ||
|
پاکتچی، احمد. (1398). درآمدی بر ترجمة بینانشانهای، ترجمة بینارشتهای از نظریه تا کاربرد، به کوشش احمد پاکتچی، چاپ اوّل، تهران: سمت.
پوسنر، رولان. (1390). «اهداف اصلی نشانهشناسی فرهنگی»، ترجمۀ شهناز شاهطوسی، نشانهشناسی فرهنگی، گردآوری: فرزان سجودی، تهران: علم.
تابش، شکوهالسادات؛ شفیعیون، سعید (1399). «تحلیل گناهکاری جمشید در آیین زرتشت با رویکرد نشانه شناسی فرهنگی»، فصلنامة نقد ادبی، سال سیزدهم، (49)، 1-34.
توروپ، پتر. (1398). «فرهنگ به مثابة ترجمة بینانشانگی و ترجمة بینانشانهای»، درآمدی بر ترجمة بینارشتهای از نظریه تا کاربرد، به کوشش احمد پاکتچی، چاپ اوّل، تهران: سمت.
درزی، قاسم؛پاکتچی، احمد. (1393). «نقش ترجمة فرهنگی در مطالعات میان رشتهای با تاکید بر الگوهای نشانه شناسی فرهنگی»، فصلنامة مطالعات میان رشتهای در علوم انسانی، دوره ششم، (4)، 33-49.
خزل، لیلا؛ طهماسبی، فرهاد و زیرک، ساره. (1398). «از طرد تا حذف شدن سیاوش از منظر نشانهشناسی فرهنگی در شاهنامۀ فردوسی»، فصلنامۀ علمی جستارنامۀ ادبیات تطبیقی، سال سوم، (10)، 1-20.
سجودی، فرزان(1396). نشانهشناسی فرهنگی، چاپ دوم، تهران: علم.
سرفراز، حسین. (1393). نشانهشناسی فرهنگ، هنر و ارتباطات، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
سرفراز، حسین؛ پاکتچی، احمد؛ کوثری، مسعود؛ آشنا، حسامالدین. (1396). «واکاوی نظریة فرهنگی«سپهرنشانهای» یوری لوتمان و کاربست آن در زمینة تحلیل مناسبات میان دین و سینما راهبرد فرهنگ، ( 39)، 95-73.
سمننکو، الکسی (1396). تاروپود فرهنگ، درآمدی بر نظریة نشانهشناختی یوری لوتمان، ترجمة حسین سرفراز، چاپ اول، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شهبازی، رامتین (1393). نشانهشناسی فرهنگی تاریخ ادبیات و تئاترایران، چاپ اوّل، تهران: علم.
کارنامه اردشیر بابکان. (1386). ترجمه، آوانویسی و واژهنامه به کوشش بهرام فرهوشی، چاپ چهارم، تهران: دانشگاه تهران.
گلشیری، سیاوش؛ شعیری، حمیدرضا؛ نامور مطلق، بهمن. (1403). «از سپهر نشانهای لوتمان تا روایتشناسی گریماس (مطالعة رمان «جنایت و مکافات» داستایفسکی)، پژوهش ادبیات معاصر جهان، (29)/ .2، 473-502.
لوتمان، یوری. (1396). «دربارۀ سپهر نشانهای»، نشانهشناسی فرهنگی، ترجمۀ فرناز کاکهخانی، گردآوری: فرزان سجودی، چاپ دوم، تهران: علم.
لوتمان، یوری. (1397). فرهنگ و انفجار، ترجمه نیلوفر آقا ابراهیمی، چاپ اول، تهران: تمدن علمی.
لوروسو، آنا ماریا. (1400). نشانهشناسی فرهنگی، ترجمة راحلة قاسمی، چاپ اول، تهران: سیاهرود.
لیونگبرگ، کریستینا. (1396). «مواجهه با دیگری فرهنگی: رویکردهای نشانهشناختی به تعامل بینافرهنگی»، نشانهشناسی فرهنگی، ترجمۀ تینا امراللهی، به کوشش فرزان سجودی،چاپ دوم، تهران: علم.
نامور مطلق، بهمن. (1390). «نشانهشناسی و فرهنگ»، نشانهشناسی فرهنگ(ی)، مجموعه مقالات نقدهای ادبی-هنری، گردآوری: امیرعلی نجومیان، تهران: سخن.
نجومیان، امیرعلی. (1390). نشانهشناسی فرهنگ(ی)، مجموعه مقالات نقدهای ادبی-هنری، گردآوری: امیرعلی نجومیان، تهران: سخن.
واحددوست، مهوش. (1387). نهادینههای اساطیری در شاهنامة فردوسی، چاپ دوم، تهران: سروش.
یادگار زریران. (1402). متن پهلوی با ترجمه فارسی و آوانویسی لاتین و سنجش آن با شاهنامه، یحیی ماهیار نوابی، چاپ سوم، تهران: اساطیر.
Lotman, Yuri. (1990). Universe of the Mind: ASemiotic Theory of Culture, trans. Ann Shukman (London/New York: I.B. Tauris Publishers Zylko, B. (2001). Culture and Semiotics: Notes on Lotman s Conception of Culture, New Literary History. 32: 391-408 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 90 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 8 |
||