| تعداد نشریات | 33 |
| تعداد شمارهها | 883 |
| تعداد مقالات | 8,597 |
| تعداد مشاهده مقاله | 54,585,271 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,179,138 |
فعل مجهول و پسوند مجهولساز در متون گورانی ادبی | ||
| زبان فارسی و گویشهای ایرانی | ||
| دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 20، اسفند 1404، صفحه 85-104 اصل مقاله (1.48 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/plid.2026.32910.1753 | ||
| نویسندگان | ||
| صمد کلانی1؛ علی شهیدی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری فرهنگ و زبانهای باستانی و ایرانشناسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار فرهنگ و زبانهای باستانی و ایرانشناسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف این پژوهش، ریشهشناسی پسوند سازندة ماده مجهول در فعلهای مجهول بهکاررفته در متون گورانی است. این پژوهش، در چهارچوب قواعد تحولات آوایی-واجی زبانهای ایرانی، در پی یافتن سیر تحول این پسوند مجهولساز است. برای این منظور، شیوههای مجهولسازی در متون گورانی بررسی شد، فعلهای مجهول از نظر ساختواژه مورد توجه قرار گرفت. پس از بررسی مادههای افعال، پسوند مجهولساز در گورانی مشخص شد. سپس با مقایسة این پسوند با مادهسازهای بهکاررفته در زبانهای ایرانی در دورههای مختلف تاریخی، و با توجه به قواعد تحولات تاریخی و ویژگیهای آوایی گورانی و دیگر زبانها و گویشهایی که این پسوند در آنها بهکار میرود، منشاء و سیر تحول تاریخی پسوند سازندة ماده مجهول مشخص شد. برایناساس، این پسوند بازماندة یک پسوند مجهولساز باستانی نیست بلکه حاصل ادغام دو پسوند مادهساز و اعمال تحولات آوایی است. برای صحتسنجی این نتیجه، پسوندهای مجهولساز در دیگر زبانها و گویشهای ایرانی امروزی نیز از دیدگاه تاریخی بررسی و سیر تحول تاریخی آنها نیز بازسازی شد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فعل مجهول؛ پسوند مجهولساز؛ گورانی ادبی؛ زبانشناسی تاریخی؛ ریشهشناسی | ||
| مراجع | ||
|
آقاربیع ابوالحسن. گویش راجی هنجن، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. 1383.
آموزگار ژاله و تفضلی احمد. زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن، تهران: معین. 1399.
ابوالقاسمی محسن. تاریخ زبان فارسی، تهران: سمت. 1398الف.
ابوالقاسمی محسن. دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: سمت. 1398ب.
احمدیشاد شاهین، کریمی یادگار، کریمیدوستان غلامحسین و زاهدی محمدصدیق. تناوب سببی و ضدسببی در زبان کردی (گویش سورانی). زبانشناسی و گویشهای ایرانی، 1398؛ 4(2): 219-241. doi: 10.22099/jill.2020.34472.1157
ادوای مظهر. شاهنامه هورامی (داستان ببر بیان). تهران: احسان. 1395.
اکبریمفاخر آرش. جنگنامه رستم و زنون، تهران: دکتر محمود افشار. 1400.
انوری حسن و احمدیگیوی حسن. دستور زبان فارسی2. تهران: فاطمی. 1390.
انوشه مزدک. مسئلۀ مجهول در زبان فارسی: رویکردی کمینهگرا. پژوهشهای زبانی. 1394؛ 6(1): 1-20. doi: 10.22059/jolr.2015.56604
باطنی محمدرضا. توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی. تهران: امیرکبیر. 1348.
بامشادی پارسا و بامشادی جواد. مقایسة پسوندها و پیشوندهای تصریفیِ فعل در کردیِ گورانی و فارسی معیار. زبان و زبانشناسی. 1393؛ 10(19): 101-120.
بامشادی پارسا و میردهقان مهینناز. ردهشناسی برهمنهشت و جهت فعل در کردی گورانی. پژوهشهای زبانی، 1394؛ 6(2): 1-20. doi: 10.22059/jolr.2016.57496
حسندوست محمد. فرهنگ تطبیقی-موضوعی زبانها و گویشهای ایرانی نو. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. 1389.
حسینیآبباریکی سیدآرمان. شاهنامه فردوسی و منظومههای پهلوانی کردی (گورانی). پایاننامة دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. 1397.
خزلی مسلم و آزادی سکینه. ساختار «فعل» در گویش خزلی. فصلنامه علمی فرهنگ ایلام، 1396؛ 18(54.55): 134-151.
خیامپور عبدالرسول. دستور زبان فارسی. تبریز: کتابفروشی تهران. 1344.
دانشپژوه فاطمه، کریمیدوستان غلامحسین، محمدابراهیمی زینب و روشن بلقیس. ماهیت نمود واژگانی فعل و رابطۀ آن با تکواژ ستاکساز غیرمعلوم -rā در کردی سورانی. زبانشناسی و گویشهای خراسان، 1392؛ 5(8): 53-80. doi: 10.22067/lj.v5i8.34486
دانشپژوه فاطمه، کریمیدوستان غلامحسین، محمدابراهیمی زینب و روشن بلقیس. نقش معنایی و نحوی تکواژ rā- در کردی سورانی. جستارهای زبانی. 1394؛ ۶ (۱): ۵۷-۸۵.
دانشپژوه فاطمه و کریمیدوستان غلامحسین. مجهول در کرمانجی و سورانی بر پایۀ دستور نقش و ارجاع. جستارهای زبانی. 1395؛ ۷ (۲): ۳۳-۴۷.
دبیرمقدم محمد. پژوهشهای زبانشناختی فارسی، مجموعه مقالات. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. 1384.
رضائیباغبیدی حسن. دستور زبان پارتی (پهلوی اشکانی). تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. 1381.
رضایتیکیشهخاله محرم و جلالهوندآلکامی مجید. فعل مجهول در زبانها و گویشهای ایرانی. ادبپژوهی. 1390؛ 5(16): 9-34. doi: 20.1001.1.17358027.1390.5.16.1.6
زرشناس زهره. دستنامه سغدی (دستور، داستانهای گزیده، واژهنامه). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 1387.
سلامی عبدالنبی. گویش دوانی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. 1381.
سلگی حسین. پسوند مجهولساز *-i̭á - در زبانهای ایرانی. پژوهشهای زبانی، 1392؛ 4(1): 61-74. doi: 10.22059/jolr.2013.35925
طباطبائی علاءالدین. فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی. تهران: فرهنگ معاصر. 1395.
طبیبزاده امید. دستور زبان فارسی: براساس نظریة گروههای خودگردان در دستور وابستگی. تهران، نشر مرکز. 1391.
عباسی بیستون و نجفیان آرزو. نظام زمان- وجه- نمود در گویش هورامی پاوه. فصلنامة علمی - پژوهشی زبانشناسی اجتماعی، 1395؛ 1(1): 57-74.
عزتدوست عبداله، منشیزاده مجتبی و عامری حیات. ساخت مجهول در گویش تالشی (سه سار). زبانپژوهی. 1398؛ 11(32): 311-330. doi: 10.22051/jlr.2018.18866.1492
علییاریبابلقانی سلمان. مقایسة پسوندهای سازندة فعل مجهول و لازم در زبان فارسی میانه (پهلوی) و لری فیلی. نامة ایران باستان، 1390؛ 11(1و2): 129-134.
فرزینیاسمی سارا. مجهول در کردی کلهری: دیدگاهی ردهشناختی، ویژهنامة نامة فرهنگستان (زبانها و گویشهای ایرانی)، 1392؛ 3(0): 147-166.
کریمیدوستان غلامحسین و ویسی رحمان. حفظ یک مادّهساز باستانی در ساخت مجهول در زبان کردی. جستارهای نوین ادبی، 1387؛ 41(1): 137-147، doi: 10.22067/jls.v41i2.13204
کلانی صمد. تدوین طرح دستور زبان گویش سنندجی بر پایة دستور تاریخی زبان فارسی. پایاننامة کارشناسی ارشد زبانهای باستانی ایران، دانشگاه شهید بهشتی. 1402.
منشیزاده مجتبی. بازسازی تکواژ مجهولساز در گذشتة زبان فارسی. متنپژوهی ادبی، 1384؛ 8 (26): 1-5. doi: 10.22054/ltr.2006.6351
واحدیلنگرودی محمدمهدی. ساختهای فعلی مجهول با شدن در زبان فارسی، مجلة مدرس علوم انسانی، 1377؛ 7(2): 75-101.
Blau, J. “Le Kurde”. In: Rudiger Schmitt, Copendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: L. Reichert. 1989; 327-335. Brunner, Ch. J. A Syntax of Western Middle Iranian, Delmar, New York: Caravan Books. 1977. Cantera, A. “The Passive Suffix -ī̆h- in Middle Persian.” In: Deciphering the Illegible. Festschrift in Honour of Dieter Weber. Ed. M. Macuch and A. Zeini. Harrassowitz Verlag. Wiesbaden. 2024; 43-49. Crystal, D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (6th ed.). Oxford: Blackwell. 2008. Durkin-Meisterernst, D. Grammatik des Westmitteliranischen (Parthisch und Mittelpersisch). Wien: Osterreichische Akademie der Wissenschaften. 2014. Henning, W.B. “Das Verbum Das Middlepersischen Der Turfanfragemente.” In: Zeitschrift Für Indologie Und Iranistik. 1933; Vol. 9, 158-253. Hübschmann, H. Persische Studien. Strassburg: Verlag Von Karl J. Trübner. 1895. Jackson, A.V.W. An Avesta Grammar in Comparison with Sanskrit. Stuttgard: W. Kohlhammer. 1892. Karimi, S. A Minimalist Approach to Scrambling. Berlin/ New York: Mouton de Gruyter. 2005. Karimi Doostan, G. & Shabazi, A. Non-active voices in Iranian languages: the case of Farsi, Kurdish and Baxtiari. The Linguistic Review, 2025; 42(1), 1-29. doi: 10.1515/tlr-2025-2001 Kent, R.G. Old Persian, Grammar, Texts, Lexicon. New Haven: American Oriental Society. 1953. Korn, A. A partial tree of Central Iranian: A new look at Iranian subphyla. Indogermanische Forschungen, 2016; 121 (1), pp.401-434. Kreyenbroek, P., & Ara, B. C. Literary Gurāni: Koinè or Continuum?. In H. Bozarslan & C. Scalbert-Yücel (Eds.), Joyce Blau l’éternelle chez les Kurdes. Institut français d’études anatoliennes. 2018; 151-169. https://doi.org/10.4000/books.ifeagd.2222 Lazard, G. Grammaire du persan contemporain, France: C. Klincksieck. 1957. Lambton, Ann K.S. Persian Grammar. Cambridge University Press. 1984 [1953]. MacKenzie, D. N. "The Origin of Kurdish." Transactions of the Philological Society, 1961: 68-86. MacKenzie, D. N. The Dialect of Awroman. kobenhavn: Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab. 1966. Mahmoudveysi, P., Bailey, D., Paul, L., Haig, G. The Gorani language of Gawraǰū, a village of West Iran Texts, grammar, and lexicon, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag. 2012. Moyne, J. The so-called passive in Persian. Foundations of Language 12. 1974; 249–267. Paul, L. The Position of Zazaki among West Iranian Languages. In Nicholas Sims-Williams (ed.), Proceedings of the Third European Conference of Iranian Studies held in Cambridge, 11th to 15th September 1995. Part I: Old and Middle Iranian Studies, Wiesbaden: Ludwig Reichert. 1998; 163-177. Skjærvø, P.O. “On the Middle Persian Imperfect.” In: Syntaxe Des Langues Indo-Iraniennes Anciennes. Colloque international, Sitges (Barcelona), 4-5 Mai 1993. Ed. E. Pirart, Barcelona: Editorial AUSA, 1997; 161-188. Windfuhr, G.L. & Arbor, A. “Western Iranian Dialects”. In: Rudiger Schmitt, Copendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: L. Reichert. 1989; 294-296. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 141 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 55 |
||