پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 840 |
| تعداد مقالات | 8,153 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,500,390 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,894,693 |
بررسی خلأ عملکرد و عوامل مؤثر بر آن در گندمزارهای آبی شهرستان ازنا، استان لرستان، ایران، با استفاده از روش تحلیل مقایسه کارکرد (CPA) | ||
| تحقیقات غلات | ||
| دوره 15، شماره 4 - شماره پیاپی 57، بهمن 1404، صفحه 393-407 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/cr.2026.31499.1877 | ||
| نویسنده | ||
| حسین پورهادیان* | ||
| استادیار، گروه کشاورزی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: گندم مهمترین گیاه مؤثر در زندگی بشر بهطرق متفاوت بوده و بهدلیل سازگاری بالا به شرایط مختلف در سراسر جهان تقریباً در تمام ایام سال در حال کاشت و برداشت است. اما با توجه به مدیریت متنوع کشاورزان معمولاً از توانایی بالقوه اراضی استفاده بهینه نشده و عملکرد در واحد سطح پایین است. این موضوع در گندمزارها مشکل بسیار مهمی بوده که بایستی با شیوه میدانی مورد بررسی قرار گیرد. روش CPA بهخوبی توانایی لازم را در برآورد اختلاف عملکرد براساس توانایی بالقوه اراضی و عملکرد ناشی از مدیریت کشاورزان دارد. بنایراین این پژوهش بهمنظور بررسی خلأ عملکرد و عوامل ایجادکننده آن در گندمزارهای آبی شهرستان ازنای لرستان با استفاده از روش CPA برنامهریزی و اجرا گردید. مواد روشها: در این پژوهش از اطلاعات 74 مزرعه گندمزار آبی شهرستان ازنا جهت برآورد خلأ عملکرد و عوامل ایجادکننده آن بهروش CPA استفاده شد. اطلاعات جمعآوریشده گندمزارها بهکمک پرسشنامه شامل مشخصات مزرعه (دهستان، تجربه و سواد کشاورز، مساحت مزرعه و تناوب)، عملیات کاشت (تاریخ کاشت، شخم، زیرشکن، کولتیواتور و ماله، دیسک و تعداد آن، شیوه کاشت، قارچکش، رقم، مقدار بذر، نوع، شیوه و زمان پخش کود نیتروژن، فسفر و پتاس، مقدار و نوع کود دامی)، عملیات داشت (نوع آبیاری، دفعات آبیاری، آبیاری در پاییز و تعداد آن، اولین آبیاری در بهار، مقدار و زمان و شیوه پخش کود سرک نیتروژن، کنترل آفات و علفهای هرز) و عملیات برداشت (تاریخ برداشت و طول دوره رشد گندم) بودند. اطلاعات توپوگرافی (جهت شیب، شیب و ارتفاع گندمزارها از سطح دریا) و اطلاعات خاک (مواد آلی، pH، فسفر و پتاس در دسترس، نیتروژن کل و بافت خاک) هر گندمزار از لایههای تهیه شده به کمک GIS و براساس موقعیت مکانی فراهم شد. برای تعیین مدل عملکرد (تولید)، رابطه بین تمامی متغیرهای اندازهگیری شده و عملکرد، با روش رگرسیون گامبهگام بهکمک نرمافزار 9.3 SAS مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت با استفاده از معادله تولید بهدستآمده خلأ عملکرد و عوامل ایجادکننده و سهم هر یک از آنها مشخص شدند. یافتههای تحقیق: نتایج این پژوهش نشان داد میانگین، حداقل و حداکثر عملکرد برآورد شده توسط مدل بهترتیب 62/5906، 22/3248 و 24/11289کیلوگرم در هکتار و میزان کل خلأ عملکرد 62/5382 کیلوگرم در هکتار بود. میانگین عملکرد مشاهده شده گندمزارها 5943 کیلوگرم در هکتار، حداقل 2500 کیلوگرم و حداکثر آنها 8500کیلوگرم در هکتار بود. ارتباط همبستگی بین عملکرد تخمین زده شده و عملکرد واقعی کشاورزان 66/0 و جذر میانگین مربعات (RMSE) 71/842 کیلوگرم در هکتار و ضریب تغییرات مدل 27/14 درصد بود. تحلیل عوامل ایجادکننده خلأ عملکرد حاکی از نقش شش متغیر پایین بودن مقدار ماده آلی خاک (8/26 درصد)، عدم استفاده از ردیفکار (60/3 درصد)، مصرف کم مقدار بذر (96/10 درصد)، کاهش تعداد آبیاری در پاییز (88/18 درصد)، کاهش مقدار نیتروژن خالص سرک (28/17 درصد) و عدم برداشت بهموقع برداشت (43/22 درصد) در ایجاد خلأ عملکرد گندمزارهای کشاورزان بودند. نتیجهگیری: نتیجه نهایی گواه بر توانایی قابل قبول روش CPA در برآورد خلأ عملکرد و عوامل مؤثر بر آن در گندمزارهای شهرستان ازنا داشت و نشان داد با اعمال مدیریت بهموقع، هدفمند و هوشمندانه میتوان خلأ عملکرد را بهمیزان حدود 48 درصد کاهش داد و به این طریق افزایش چشمگیری در تولید گندم را فراهم کرد. اجرای تناوب مناسب، مدیریت بقایای گندم و دیگر محصولات و مصرف کود دامی، ترویج استفاده از ردیفکار و فراهمسازی آن برای کشاورزان، مدیریت تهیه بستر، رقم مناسب و توصیه مؤکد بر آبیاری پاییزی، آزمون خاک جهت تعیین میزان کافی نیتروژن و تقسیط کود نیتروژن با توجه به مراحل رشد گندم و برنامهریزی دقیق جهت عدم تداخل امور زراعی کشتهای بهاره با برداشت گندم و ورود بهموقع ماشینآلات برداشت به مزارع جهت کاهش خلأ عملکرد با توجه عوامل مؤثر بر آن قابل توصیه است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خلأ عملکرد؛ ماده آلی؛ آبیاری پاییزه؛ تاریخ برداشت؛ کود نیتروژن سرک | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 24 |
||