| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 840 |
| تعداد مقالات | 8,153 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,500,483 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,894,803 |
بررسی و نقد پذیرش و اعمال اندیشههای دوسوسور در نقد ادبی فارسی | ||
| نقد و نظریه ادبی | ||
| دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 21، دی 1404، صفحه 179-206 اصل مقاله (1.04 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/naqd.2025.31561.2742 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد خدامی1؛ محمدرضا امینی* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز ، شیراز، ایران | ||
| 2دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| اندیشههای جدید و مخصوصاً افکار بنیادین دوسوسور تأثیری مهم در نقد ادبی فارسی گذاشته است. ازاینرو در این مقاله کوشش شده چگونگی ورود، پذیرش و اِعمال اندیشههای دوسوسور در نقد ادبی فارسی بهدقت ترسیم و نقد و داوری شود. بدینمنظور تمام کتابها و مقالاتی که از دهۀ 1340 تاکنون آرای این متفکر در آنها ارائه شده، با جستوجوی دقیق در منابع مختلف شناسایی و معرفی شده است. سپس در حدود سی مقالۀ منتخب که نظریۀ او را اعمال کردهاند، چگونگی این کاربست را نقد نموده، امیتازها و آسیبهای هرکدام را برشمردهایم. نتایج این پژوهش نشان میدهد که اولین حضور دوسوسور در فارسی در دهۀ 1340 با آثار تألیفی و ترجمهایی اباب صورت پذیرفته و سپس از دهۀ 1380 به بعد با گسترش فهم مبانی اندیشۀ او، پژوهشگران در حوزههای مختلف دست به اعمال نظریۀ او زدند که مهمترین آنها «تقابل» بود. این پژوهشها، علیرغم امتیازها، شامل آسیبهایی نیز هستند که مهمترین آنها عبارتند از: نقل مباحث نظری بیارتباط به موضوع تحقیق، غفلت از پیشینۀ نظری، عدم پایبندی به نظریه و تمرکز بر ریشههای تقابل بهجای تحلیل عملکرد آنها، کاستیهای ترجمه، عدم تناسب نظریه و متن و اینهمانیسازی که بهتفصیل در این مقاله بیان شدهاند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فردینان دوسوسور؛ نقد و نظریۀ ادبی؛ ساختارگرایی؛ تقابل | ||
| مراجع | ||
|
احمد حمهامین، باخان؛ علی اکبری، نسرین و رجبی، عرفان. (1399). «بررسی نقد و نظریۀ ساختارگرایی در مقالات مجلههای نقد ادبی و زانکوی سلیمانیه». فنون ادبی، 3 (32)، 173-190.
اخوت، احمد. (1371). دستور زبان داستان، اصفهان: فردا.
استروس، کلود لوی. (1373). «بررسی ساختار اسطوره». ترجمۀ بهار مختاریان و فضلالله پاکزاد. ارغنون، (4)، 135-160.
استراوس، کلود لوی. (1380). اسطوره و تفکر مدرن، ترجمۀ فاضل لاریجانی و علی جهانپولاد. تهران: فرزان روز.
اسکولز، رابرت. (1379). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، ترجمۀ فرزانه طاهری. تهران: آگاه.
افشاری، نرگس و پارسا نسب، محمد، عبداللهیان، حمید و عباسی، حبیب الله (1397). «نقد کاربست ساختگرایی تکوینی گلدمن بر رمانهای فارسی». نقد و نظریۀ ادبی، 3 (5)، 5-19.
امامی، نصرالله و مراونه، نعیم. (1396). «تقابل؛ ویژگی سبکی خاقانی شروانی». پژوهش های نثر و نظم فارسی، (1)، 11-47.
امنخانی، عیسی. (1395). «نقد نظریهزدگی: کاربست نادرست نظریهها با تأکید بر مقالات مربوط به آراء باختین». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، (40)، 155-185.
امنخانی، عیسی. (1396). «اقتدار نظریه در پژوهشهای ادبی معاصر». نقد ادبی، 10(38)، 97-120.
امنخانی، عیسی. (1398). «تقلیل نظریههای پسامدرن در پژوهشهای ادبی معاصر». پژوهشنامۀ انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، 3 (67)، 1-23.
امنخانی، عیسی و علیمددی، مونا. (1391). «درد یا درمان؛ آسیبشناسی کاربرد نظریههای ادبی در تحقیقات معاصر». پژوهشهای ادبی، 9(36و 37)، 51-76.
ایگلتون، تری. (1368). پیشدرآمدی بر نظریۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر. تهران: مرکز.
باطنی، محمدرضا. (1349). زبان و تفکر، تهران: زمان.
باطنی، محمدرضا. (1354). مسائل زبان شناسی نوین، تهران: آگاه
برتنس، هانس. (1394). مبانی نظریۀ ادبی، ترجمۀ محمدرضا ابوالقاسمی. تهران: ماهی.
بویساک، پل. (1395). سوسور: راهنمایی برای سرگشتگان، ترجمۀ محمدامین شاکری. تهران: یک فکر.
بهفر، مهری. (1389). «ناسازگاری نظریه با نوع ادبی». نقد ادبی، 3 (10)، 205-211.
پوتر، سیمون. (1349). «زبان و فکر». ترجمة فریدون سالک و نادر ابراهیمی. فرهنگ و زندگی، (2)، 113-109.
تکمیلهمایون، ناصر. (1355). «گفتاری در جامعه شناسی زبان». فرهنگ و زندگی، (21 و22)، 62-89.
تولان، مایکل. (1386). روایتشناسی، ترجمۀ فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
ثمره، یدالله. (1393). آواشناسی زبان فارسی، تهران: سمت.
چهری، طاهره و سالمیان، غلامرضا و گلدره، سهیل. (1392). «تحلیل تقابل و تضادهای واژگانی در شعر سنایی». پژوهشهای ادب عرفانی، 7 (25)، 141-158.
حسنپور، هیوا و حسینی، بشری و گنجی، نگین. (1400). « نظریه و متن ادبی». جستارهای نوین ادبی، 54 (215)، 117-137.
حسینی، روحالله و محمدزاده، اسدالله. (1385). «بررسی ساختار تقابل رستم و اسفندیار در شاهنامه بر اساس نظریه تقابل لوی استروس». پژوهش زبانهای خارجه، 11(31)، 43-64.
حیاتی، زهرا. (1388). «بررسی نشانهشناختی عناصر متقابل در تصویرپردازی اشعار مولانا». نقد ادبی، 2 (6)، 24-7.
دوستپرور، مسعود و جمالی، عاطفه و شریفیان، مهدی. (1395). «تقابلهای دوگانه در بهارستان جامی». پژوهشهای ادبی، 13 (53)، 81-100.
دهقانزاده، محمدرضا و روحانینیا، محسن. (1396). «آسیبشناسی مبانی معرفتشناسی نظریهپردازی نقد ادبی در زبان فارسی». تحقیقات جدید در علوم انسانی، 3(23)، 29-53.
رزمی، محمد و پورنامداریان، تقی. (1403). «نقد کاربست نظریۀ ساختارگرایی بر متون کهن فارسی». سبکشناسی نظم و نثر فارسی، 17 (95)، 135-175.
رضوانی، سعید. (1390). «دو سوءِتفاهم در بحث نظریههای ادبی». نامۀ فرهنگستان، 12 (47)، 43-53.
رضوانیان، قدسیه. (1388). «خوانش گلستان سعدی براساس نظریۀ تقابلهای دوگانه». ادب فارسی، 1 (2)، 135-123.
روحانی، مسعود و عنایتیقادیکلایی، محمد. (1395). «تقابلهای دوگانه در غزلیات عطار نیشابوری». زبان و ادبیات فارسی، 24 (81)، 201-221.
زهرهوند، سعید و مسعودی، مرضیه. (1392). «نشانههای کیهانی در شعر و نقاشی سهراب سپهری». جستارهای نوین ادبی، 46 (180)، 125-158.
سبهانی، ثریا و ویسی، الخاص. (1401). «کارکرد نشانهشناختی عناصر و جانداران طبیعت در شعر سپهری باتکیهبر رویکرد سوسور و پیرس». زبانشناخت، 13 (2)، 299-324.
سلطانی، بهروز و رضی، احمد و نیکویی، علیرضا. (1399). «مواجهه در (غیاب!)؛ اصول اساسی دیالوگ میان نظریههای ادبی نامتجانس». نقد و نظریۀ ادبی، 5 (10)، 202-181.
شاملو، اکبر و سالمیان، غلامرضا و خانی، نسرین. (1395). «نگاهی به وصفهای خاقانی برپایۀ نظریۀ تقابلهای دوگانه». زبان و ادب فارسی، 69 (233)، 123-139.
شریفیولدانی، غلامحسین و میریاصل، کلثوم. (1391). «بوسه بر روی خداوند (بررسی تقابل های دوگانه در رمان روی ماه خداوند را ببوس)». شعرپژوهی، 2 (12)، 129-150.
صفوی، کورش. (1377). «گفت و گو با دکتر کورش صفوی درباره زبانشناسی و یاکوبسن». کتاب ماه ادبیات، (10)، 12-13.
صفوی، کورش. (1378). «گفتگو با دکتر کوروش صفوی استاد دانشگاه علامه طباطبایی». نامه فرهنگ، (34)، 36-39.
صفوی،کورش. (1400). آشنایی با نظریههای نقد ادبی، تهران: علمی.
طاهری، قدرتالله. (1395). «ماهیت زبان و محدودیتهای آن در نظریۀ مولوی». پژوهشهای ادبی، 13 (51)، 86-61.
عبیدینیا، محمد امیر و دلائیمیلان، علی. (1387). «بررسی تقابلهای دوگانه در ساختار حدیقۀ سنایی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، (13)، 25-42.
عاملیرضایی، مریم. (1391). «خاستگاه فلسفی نظریۀ جامعهشناسی ادبی آسیبشناسی بهکارگیری آن در متون ادبی فارسی». پژوهشهای ادبی، 9 (36 و 37)، 147-164.
غلامی، مجاهد. (1402). «گونهشناسی نظریههای ادبی». فنون ادبی، 15 (43)، 15-34.
قاری، محمدرضا و عالیپور، کامین. (1392). «بررسی جنبههای رتوریک و زیباییشناسی شعر فروغ فرخزاد». زیباییشناسی ادبی، 4(17)، 155-178.
کالر، جاناتان. (1380). فردینان دوسوسور، مترجم کورش صفوی. تهران: هرمس.
کریمی، احمد و رضاییفومنی، سهیلا. (1390). «بررسی تقابلهای دوگانه درساختار نحوی و اندیشگانی غزلیات امیری فیروزکوهی». ادبیات فارسی، (32)، 169-195.
کولی، میسن. (1376). رولان بارت، ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: نسل قلم.
مانفرد، بییرویش. (1355). زبانشناسی جدید، ترجمة محدرضا باطنی. تهران: آگاه.
لاتز، جان. (1349). «زبان و انسان». ترجمه فریدون بدرهای، فرهنگ و زندگی، (2)، 39-59.
محسنی، مرتضی؛ حق جو، سیاوش و حقیقی، مرضیه. (1392). «سریویلی؛ زندانی تقابل های دوگانه: بررسی تقابل های دوگانه در منظومه خانه سریویلی اثر نیما یوشیج». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، (31)، 131-161.
محمدیکلهسر، علیرضا. (1397). «نقد کاربرد نظریۀ ادبی در مقالات پژوهشی». نقد ادبی، 11 (42)، 149-172.
محمدیکلهسر، علیرضا. (1401). «کاربرد نظریّۀ ادبی؛ نگاهی انتقادی به آراءِ کورش صفوی». ادب فارسی، 12 (29)، 24-40.
مختاری، مسروره و پورعلی، سعید. (1400). «بررسی سطح زبانی رمان ده نفر قزلباش». مطالعات شهریارپژوهی، 8 (31)، 323-340.
معصومی همدانی، حسین. (1355). « فرهنگ و زبان». فرهنگ و زندگی، (21 و22)، 56-61.
میلانیان، هرمز. (1355). «درست وغلط در زبان از دیدگاه زبانشناسی». فرهنگ و زندگی، (21 و22)، 47-30.
میلانیان، هرمز. صفوی، کورش. (1379). « کلاسیکهای زبانشناسی». کتاب ماه ادبیات و فلسفه، (35)، 15-4.
نبیلو، علیرضا. (1392). «بررسی تقابل های دوگانه در غزلهای حافظ». زبان و ادبیات فارسی، 21 (74)، 69-92.
نجفی، ابوالحسن. (1358). مبانی زبانشناسی و کاربرد آن در نقد فارسی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
ویسی، الخاص و پروین، ناهید. (1402). «خلاقیت ادبی در کاربرد عناصر و نشانههای طبیعت در شعر سپهری باتکیهبر رویکرد سوسور و پیرس». زبان و ادبیات فارسی، 14 (34)، 163-184.
هال، رابرت اندرسون. (1355). زبان و زبانشناسی، ترجمة محمدرضا باطنی. تهران: فرانکلین.
هاوکس، ترنس. (1394). ساختگرایی و نشانهشناسی، ترجمۀ مجتبی پردل. مشهد: ترانه. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 193 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 34 |
||