| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 852 |
| تعداد مقالات | 8,256 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,579,274 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,090,021 |
گزینش ژنوتیپهای جو با استفاده از صفات مورفو-فنولوژیک تحت شرایط بدون تنش و تنش خشکی آخر فصل | ||
| تحقیقات غلات | ||
| دوره 15، شماره 3 - شماره پیاپی 56، مهر 1404، صفحه 285-301 اصل مقاله (530.67 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/cr.2025.29400.1847 | ||
| نویسندگان | ||
| منصور جعفری زارع1؛ علی اصغری* 2؛ حسن زالی* 3؛ امید سفالیان2؛ علیرضا پورابوقداره4 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران , | ||
| 2استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران | ||
| 3استادیار پژوهش، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داراب، ایران | ||
| 4استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: جو (Hordeum vulgare L.) یکی از گیاهان مهم خانواده غلات است که دامنه سازگاری وسیعی به انواع تنشهای غیرزیستی، بهویژه تنشهای خشکی، شوری و سرما دارد. با توجه به اینکه سطح گستردهای از کاشت رقمهای جو تحت شرایط خشک و نیمهخشک انجام میشود، بنابراین گزینش و معرفی رقمهای برتر و متحمل به خشکی که بتوانند تحت این شرایط، عملکرد مناسبی تولید کنند، حائز اهمیت است. هدف از اجرای این مطالعه، بررسی و مقایسه ژنوتیپهای امیدبخش جو تحت شرایط بدون تنش و تنش خشکی آخر فصل و گزینش ژنوتیپهای پرمحصول و متحمل به خشکی با استفاده از صفات مورفو- فنولوژیک بود. مواد و روشها: در این مطالعه، 17 ژنوتیپ امیدبخش جو و چهار ژنوتیپ شاهد (شامل رقمهای اکسین، گلچین و نوروز و لاین امیدبخش WB-99-10) تحت دو رژیم آبیاری (شرایط عدم تنش و تنش خشکی انتهای فصل رشد) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو فصل زراعی (1403-1401) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب مورد ارزیابی قرار گرفتند. تنش خشکی بهصورت قطع آبیاری در مرحله ظهور سنبلهها اعمال شد. صفات مورد بررسی شامل عملکرد دانه، تعداد سنبله در متر مربع، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، وزن هزار دانه، طول دوره پر شدن دانه، طول ریشک، طول سنبله، ارتفاع بوته، تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا رسیدگی، سرعت پر شدن دانه، نوع ریشک، تعداد ردیف، شاخص برداشت سنبله و شاخص باروری سنبله بود. برای گروهبندی ژنوتیپها از تجزیه به مؤلفههای اصلی (PCA) و تجزیه خوشهای و برای ارزیابی بهینه گروهها از شاخص نیمرخ استفاده شد. یافتههای تحقیق: تجزیه واریانس دادهها وجود تفاوتهای معنیدار بین ژنوتیپها را برای تمامی صفات مورد مطالعه در هر دو شرایط بدون تنش و تنش نشان داد که بیانگر تنوع ژنتیکی قابل توجه بین ژنوتیپها است. در شرایط بدون تنش، ژنوتیپهای شماره ۴، ۲۱ و ۲۰ بالاترین عملکرد دانه (بهترتیب ۶۴۰۶، ۶۳۴۳ و ۶۳۱۰ کیلوگرم در هکتار) را داشتند، در حالیکه در شرایط تنش خشکی، ژنوتیپهای شماره ۴، ۲۰ و ۱۶ بهترتیب با عملکرد ۵۱۲۲، ۴۸۴۹ و ۴۷۱۷ کیلوگرم در هکتار پیشتاز بودند. تنش خشکی، بیشترین کاهش نسبی را بهترتیب در صفات عملکرد دانه (24.6 درصد)، سرعت پر شدن دانه (22.6 درصد)، وزن هزار دانه (13.7 درصد)، وزن دانه در سنبله (13.5 درصد) و وزن سنبله (12.5 درصد) ایجاد کرد. تجزیه همبستگی وجود ارتباط مثبت و معنیدار بین عملکرد دانه را با تعداد روز تا رسیدگی، سرعت پر شدن دانه، شاخص برداشت سنبله و شاخص باروری سنبله در هر دو رژیم آبیاری نشان داد و آنها را بهعنوان شاخصهای انتخاب قابل اعتماد برای تحمل به خشکی معرفی کرد. تجزیه به مولفههای اصلی، ژنوتیپها را در هر دو رژیم آبیاری به سه گروه اصلی گروهبندی کرد، با اینحال، نمودار شاخص نیمرخ، ژنوتیپها را در شرایط بدون تنش و تنش خشکی بهترتیب به دو و چهار گروه طبقهبندی کرد. بر مبنای تجزیه خوشهای در شرایط بدون تنش، ژنوتیپهای شماره 9، 12، 13، 17، 18 و 19 در گروه یک و سایر ژنوتیپها در گروه دوم قرار گرفتند، در حالیکه در شرایط تنش خشکی، ژنوتیپهای شماره 12، 13 و 19 در گروه یک، 9، 17 و 18 در گروه دو، 11 و 21 در گروه سه و سایر ژنوتیپها در گروه چهار گروهبندی شدند. نتیجهگیری: بهطور خلاصه، نتایج PCA در دو رژیم آبیاری مشابه بود و بیشتر ژنوتیپهای برتر در گروه دوم قرار گرفتند. نتایج PCA صفات تعداد روز تا رسیدگی، سرعت پر شدن دانه، عملکرد دانه، شاخص برداشت سنبله و شاخص باروری سنبله را بهعنوان معیارهای انتخاب مناسب در هر دو شرایط تنش و بدون تنش شناسایی کرد. بر اساس تجزیه خوشهای در شرایط تنش، ژنوتیپهای گروه چهار جزو ژنوتیپهای برتر بودند و از لحاظ صفات عملکرد دانه، سرعت پر شدن دانه، دوره پرشدن دانه، تعداد روز تا رسیدگی، تعداد دانه در سنبله و شاخص باروری سنبله دارای مقادیر بالاتر از میانگین کل بودند. مقایسه ژنوتیپهای انتخابی در هر دو روش تجزیه خوشهای و PCA، مطابقت قوی در گروهبندی ژنوتیپها را نشان داد. بهطور کلی و بر مبنای نتایج این آزمایش، میتوان ژنوتیپ شماره ۴ را بهعنوان کاندیدای برتر بهمنظور تهیه ژنوتیپهای متحمل به خشکی در برنامههای بهنژادی جو توصیه کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تجزیه به مؤلفههای اصلی؛ تجزیه خوشهای؛ تجزیه همبستگی؛ صفات زراعی؛ عملکرد دانه | ||
| مراجع | ||
|
Afzalifar, A., Zahravi, M., & Bihamta, M. R. (2011). Evaluation of tolerant genotypes to drought stress in Karaj region. Journal of Agronomy & Plant Breeding, 7(1), 25-44. [In Persian].##Akash, M. W., Al-Abdallat, A. M., Saoub, H. M., & Ayad, J. Y. (2009). Molecular and field comparison of selected barley cultivars for drought tolerance. Journal of New Seeds, 10(2), 98-111. doi: 10.1080/15228860902901710.##Arazmjoo, E., & Nikkhah Chamanabad, H. (2022). Selecting tolerant barley genotypes to terminal drought stress based on grain yield stability and stress tolerance indices. Cereal Research, 11(4), 325-341. [In Persian]. doi: 10.22124/CR.2022.21573.1710.##Bagheri, A., & Heydari Sharifabad, H. (2007). Effect of drought and salt stresses on yield, yield components, and ion content of hull-less barley (Hordeum sativum L.). Journal of New Agricultural Science, 3(7), 1-15.##Blum, A. (1996). Crop responses to drought and the interpretation of adaptation. Plant Growth Regulation, 20, 135-148. doi: 10.1007/BF00024010.##Boyer, J. S. (1996). Advances in drought tolerance in plants. Advances in Agronomy, 56, 187-218.##Ebadi, A., Sajed, K., & Sanjari, A. H. (2012). The effect of irrigation cut on dry matter remobilization and some of agronomy traits on spring barley. Electronic Journal of Crop Production, 4, 19-37. dor: 20.1001.1.2008739.1390.4.4.2.0.##Elía, M., Savin, R., & Slafer, G. A. (2016). Fruiting efficiency in wheat: physiological aspects and genetic variation among modern cultivars. Field Crops Research, 191, 83-90. doi: 10.1016/j.fcr.2016.02.019.##Emam, Y., Ranjbar, A. M., & Bahrani, M. J. (2007). Evaluation of yield and yield components in wheat genotypes under post-anthesis drought stress. JWSS-Isfahan University of Technology, 11(1), 317-328. dor: 20.1001.1.22518517.1386.11.1.24.1.##Farooq, M., Bramley, H., Palta, J. A., & Siddique, K. H. M. (2011). Heat stress in wheat during reproductive and grain-filling phases. Critical Reviews in Plant Sciences, 30(6), 491-507. doi: 10.1080/07352689.2011.615687.##Ferrante, A., Savin, R., & Slafer, G. A. (2012). Differences in yield physiology between modern, well adapted durum wheat cultivars grown under contrasting conditions. Field Crops Research, 136, 52-64. doi: 10.1016/j.fcr.2012.07.015.##Gooding, M. J., Ellis, R. H., Shewry, P. R., & Schofield, J. D. (2003). Effects of restricted water availability and increased temperature on the grain filling, drying and quality of winter wheat. Journal of Cereal Science, 37(3), 295-309. doi: 10.1006/jcrs.2002.0501.##Hajiagha, L. F., Nouraein, M., & Hossienpour, T. (2019). Investigation of diversity and classification of some barley lines using physiological and morphological characteristics. Journal of Crop Breeding, 11(29), 169-180. doi: 10.29252/jcb.11.29.169.##Kassambara, A., & Mundt, F. (2020). Factoextra: Extract and visualize the results of multivariate data analyses. R package version 1.0.7. https://CRAN.R-project.org/package=factoextra.##Kaufman, L., & Rousseeuw, P. J. (1990). Finding Groups in Data: An Introduction to Cluster Analysis. Wiley, New York.##Kebede, A., Kang, M. S., & Bekele, E. (2019). Advances in mechanisms of drought tolerance in crops, with emphasis on barley. Advances in Agronomy, 156, 265-314. doi: 10.1016/bs.agron.2019.01.008.##Khavarinejad, M. S., & Babajanov, A. V. (2011). Identification of relationships of quantitative and morphological traits to spring wheat genotype yields in drought levels of Mazandaran (North of Iran). International Journal of AgriScience, 1(6), 392-392.##Martínez-López, J. A., López-Urrea, R., Martínez-Romero, Á., Pardo, J. J., Montero, J., & Domínguez, A. (2022). Sustainable production of barley in a water-scarce mediterranean agroecosystem. Agronomy, 12(6), 1358. doi: 10.3390/agronomy12061358.##Moghaddasi, L., Rashidi, V., & Razban, H. A. (2010). Effects of drought stress on grain yield and somemorphological traits of durum weaht lines. Journal of Crop Ecophysiology, 3, 41-54. [In Persian].##Nikkhah, H. R., Saberi, M. H., & Mahlouji, M. (2010). Study of effective traits on grain yield of two and six row barley genotypes (Hordeum vulgare L.) under terminal drought stress conditions. Journal of Crop Sciences, 12(2), 170-184 . [In Persian]. dor: 20.1001.1.15625540.1389.12.2.7.6.##Paknejad, F., Fatemi Rika, Z., & Elkaee Dehno, M. (2017). Investigation end season drought effect on yield and yield components of ten barley (Hordeum vulgare L.) cultivars in Karaj region. Environmental Stresses in Crop Sciences, 10(3), 391-401. [In Persian]. doi: 10.22077/escs.2017.137.1034.##Royo, C., Abaza, M., Blanco, R., & del Moral, L. F. G. (2000). Triticale grain growth and morphometry as affected by drought stress, late sowing and simulated drought stress. Functional Plant Biology, 27(11), 1051-1059. doi: 10.1071/PP99113.##Soleimani, A., Valizadeh, M., Darvishzadeh, R., Aharizad, S., & Alipour, H. (2017). Evaluation of yield and yield component of spring barely genotypes under late season drought stress. Journal of Crop Breeding, 9(23), 105-116. [In Persian]. doi: 10.29252/jcb.9.23.105.##Tabatabaei, S. A., Shakeri, E., & Shahedi, M. (2013). Investigation of yield, yield components changes and some physiological characteristics of barley genotypes under irrigation tension conditions. Crop Physiology Research Quarterly, 5(18), 101-114. [In Persian]. dor: 20.1001.1.2008403.1392.5.18.8.5.##Talebzadeh, S. J., Hadi, H., Amirnia, R., Tajbakhsh, M., & Rezaei, M. A. (2018). Evaluating the relationship between distributions of photosynthetic assimilates related traits and grain yield in wheat genotypes under terminal drought stress conditions. Journal of Crop Breeding, 9(24), 10-21. [In Persian]. doi: 10.29252/jcb.9.24.10.##Vaezi, B., Pour-Aboughadareh, A., Mohammadi, R., Armion, M., Mehraban, A., Hossein-Pour, T., & Dorii, M. (2017). GGE biplot and AMMI analysis of barley yield performance in Iran. Cereal Research Communications, 45, 500-511. doi: 10.1556/0806.45.2017.019.##Zali, H., & Barati, A. (2020). Evaluation of selection index of ideal genotype (SIIG) in order to selection of barley promising lines with high yield and desirable agronomy traits. Journal of Crop Breeding, 12(34), 93-104. [In Persian]. doi: 10.29252/jcb.12.34.93.## | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 310 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||