| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 840 |
| تعداد مقالات | 8,153 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,500,396 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,894,711 |
زمانمندی نشانهها و هرمنوتیک بیپایان: تحلیلی تبارشناسانه بر اساس تفسیر فوکو از نیچه، فروید و مارکس | ||
| نقد و نظریه ادبی | ||
| دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 21، دی 1404، صفحه 29-55 اصل مقاله (1.37 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/naqd.2025.30515.2692 | ||
| نویسنده | ||
| مسعود آلگونه جونقانی* | ||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، ایران | ||
| چکیده | ||
| جستار حاضر به واکاوی نسبتِ پیچیده و درهمتنیدۀ نشانه و معنا در سپهر فلسفۀ مدرن اختصاص دارد و دراینمیان، تبارشناسیِ نظامهای تأویلی در منظومۀ فکریِ میشل فوکو را در کانون توجه خود قرار میدهد. نگارنده از رهگذر تحلیل مفهومی و تطبیقی آرای نیچه، فروید و مارکس، به شناسایی سه زمانمندی متمایز در کارکرد نشانهها و سازوکارهای تأویل روی میآورد: زمانِ انقضا در نظامِ نشانهایِ کلاسیک، زمانِ خطی در دیالکتیک مارکسی، و زمانِ دوری در هرمنوتیک مدرن. جستار پیشرو نشان میدهد که فوکو دربرابر هرمنوتیک مدرن -که تقدمِ تأویل بر نشانه را مفروض میگیرد- چه موضعی دارد. در این بستر تعلیقِ بیپایان معنا، امتناع از دستیابی به خاستگاهی ثابت، و پیوند درهمتنیدۀ درونبود و برونبود، بهمثابه مؤلفههای بنیادینِ اندیشۀ مدرن بررسی و تحلیل میشود و روشن میشود که بهموجب «هرمنوتیک ظن -که فوکو آن را به اندیشمندان مذکور منتسب میکند- هر تأویل، خود تأویلِ تأویلی دیگر است و در این میان، نشانه در وضعیتی ناپایدار، سیال و موقّت بهسر میبرد. این مقاله با بازخوانی سهگانۀ زمانی فوکو نشان میدهد که تحلیل او از نشانهها، با وجود نوآوری، در سه سطح نیازمند اصلاح است: ریشه داشتن اصل مشابهت در تفکر اسطورهای، اغراق در گسست تاریخی، و گرایش به نسبیگرایی هرمنوتیکی. در پایان، سهگانۀ زمانی بهمثابه نظمی پویا و درهمتنیده بازتفسیر شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فوکو؛ نشانه- معنا؛ تأویل؛ تبارشناسی؛ زمانمندی؛ هرمنوتیک | ||
| مراجع | ||
|
آلگونه جونقانی، مسعود. (۱۳۹۶). «نورتروپ فرای و ردهبندی سمبولها». نقد ادبی، (10)40، 7-39.
بخشایش اردستانی، احمد. (۱۳۸۸). «فوکو و نظریه دانش، قدرت و رژیم حقیقت». دانشنامه (واحد علوم و تحقیقات)، (۳)، ۴۳–۵۲.
پایا، علی. (۱۳۷۵). «جایگاه مفهوم صدق در آراء فوکو (۲)». نامۀ فرهنگ، (۲۳)، ۵۲–۶۹.
چیتساز، علی. (۱۳۸۱). «تبارشناسی معرفت فرهنگی (با خوانش نظریۀ گسست فوکو)». راهبرد، (۲۵)، ۱۷۰–۱۸۱.
ستاری، جلال. (1372). مدخلی بر رمزشناسی، تهران: مرکز.
سجودی، فرزان. (۱۳۸۲). «فوکو و برخی مفاهیم بنیادی». کلک، (۱۴۰)، ۷–۱۰.
شعیری، حمیدرضا. (1388). «از نشانهشناسی ساختگرا تا نشانهمعناشناسی گفتمانی». نقد ادبی، 2(8)، 31-51.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1377). «جادویِ مجاورت». مجلۀ بخارا، (2)، مهر، 16-26.
علیزاده ممقانی، رضا. (۱۳۹۲). «از پدیدارشناسی ادراک تا برساختگرایی شناخت؛ تأثیرپذیری فوکو از پدیدارشناسی ادراک اروپایی». سورۀه اندیشه، (۶۸–۶۹)، ۱۱۳–۱۱۵.
فوکو، میشل. (1381). نیچه، فروید، مارکس، ترجمۀ افشین جهاندیده. تهران: هرمس.
گرمس، آلژیرداس ژولین. (۱۳۹۸). نقصان: عبور از روایتشناسی ساختارگرا؛ زیباییشناسی حضور ترجمه و شرح حمیدرضا شعیری. تهران: خاموش.
مهرگان، آروین. (1376). دیالکتیک نمادها، اصفهان: فردا.
مهرگان، آروین. (1390). رؤیا، آیین، اسطوره: گونههای تفسیر واقعیت در خرد غریزی، اصفهان: فردا.
Algooneh Juneghani, Masoud. (2018). Interpretant, pure rhetoric, and semiotics of poetry, in Semiotica 2018 (222):163-179. Althusser, L. (1971). "Ideology and Ideological State Apparatuses (Notes towards an Investigation)". in Lenin and Philosophy and Other Essays, (Trans.). B. Brewster. Monthly Review Press. 127-186 Bloomfield, M. W. & Greenstein, E. L. (1993). Four-fold method of interpretation, cited. in The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics, (ed.) A. Preminger, US: Princeton University Press. Derrida, J. (1978). Writing and difference, (Trans.). A. Bass. Chicago: University of Chicago Press. Foucault, M. (1966). Les Mots et les choses, Paris: Gallimard. Foucault, M. (1970). Nietzsche, Freud, Marx. Paris: Gallimard. Foucault, M. (2005). The order of things: An archaeology of the human sciences, (Trans.). A. Sheridan. Routledge. Fraser, N. (1989). Unruly Practices: Power, Discourse and Gender in Contemporary Social Theory, University of Minnesota Press. Frazer, J. G. (2009). The Golden Bough: A Study in Magic and Religion, (Ed.) R. Fraser. Oxford University Press. Freud, S. (1900). "The Interpretation of Dreams". In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 4–5. (Trans.). J. Strachey. London: Hogarth Press. Freud, S. (1915). "The Unconscious". In The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. 14. (Trans.). J. Strachey. London: Hogarth Press. Frusetta, B. (1990). "Genealogies as the Language of Time". Theory & Society, 19(3), 319-340. Gadamer, H. G. (2004). Truth and Method, (Trans.). J. Weinsheimer & D. G. Marshall. New York: Continuum. Habermas, J. (1987a). The Philosophical Discourse of Modernity, (Trans.). F. Lawrence. MIT Press. Habermas, J. (1987b). The Theory of Communicative Action. Boston: Beacon Press. Harcourt, B. (2023). "Five Modalities of Michel Foucault’s Use of Nietzsche’s Writings". Critical Inquiry, 49(2), 254-278. Hegel, G. W. F. (1807). Phenomenology of Spirit, Oxford: Oxford University Press. Hjelmslev, L. (1961). Prolegomena to a theory of language, (Trans.). F. J. Whitfield. University of Wisconsin Press. Original work published 1943. Jakobson, R. (1960). "Linguistics and Poetics". in Style in Language, (Ed.). T. A. Sebeok. Cambridge. MA: MIT Press. 350–377. Marx, K. (1867). Das Kapital: Kritik der Politischen Ökonomie, Hamburg: Otto Meissner Verlag. Marx, K. (1906). Capital: A Critique of Political Economy, (Trans.). S. Moore & E. Aveling. (Ed.). F. Engels. New York: The Modern Library. Nietzsche, F. (1886). Beyond Good and Evil: Prelude to a Philosophy of the Future, (Trans.). W. Kaufmann. Leipzig: C. G. Naumann. Peirce, C. S. (1931–1958). Collected papers of Charles Sanders Peirce Vols. 1–8; Charles Hartshorne, (Eds.). Paul Weiss & Arthur W. Burks. Harvard University Press. Portschy, J. (2020). "Times of Power, Knowledge and Critique in the Work of Foucault". Foucault Studies, (28), 112-135. Ricoeur, P. (1970). Freud and Philosophy: An Essay on Interpretation, (Trans.). D. Savage. New Haven: Yale University Press. Ricoeur, P. (2016). Hermeneutics and the Human Sciences, (Trans.). J. B. Thompson. Cambridge: Cambridge University Press. Spiegel, G. (2001). "Foucault and the Problem of Genealogy". American Historical Review, 105(5), 1443-1470. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 321 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 58 |
||