| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 848 |
| تعداد مقالات | 8,218 |
| تعداد مشاهده مقاله | 52,501,003 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,946,958 |
واکاوی نشانهشناختی بوفکور برمبنای نظریۀ نشانهشناسی فرهنگی یوری لوتمان | ||
| نقد و نظریه ادبی | ||
| دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 21، دی 1404، صفحه 279-302 اصل مقاله (1.17 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/naqd.2025.29421.2648 | ||
| نویسندگان | ||
| حمید تقوی1؛ علی صفایی* 2؛ فیروز فاضلی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| 2استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| 3دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران | ||
| چکیده | ||
| نشانهشناسی فرهنگی که منشأ آن از تأملات یوری لوتمان و مکتب تارتو-مسکو بوده است فرهنگ را بهعنوان یک نشانه مینگرد. لوتمان و همکارانش در راستای تحقیقات خود اصطلاحاتی وضع کردند و در بازتعریف فرهنگ نقش داشتند. سازوکارهای جذب و طرد، ترجمۀ فرهنگی، تقابل خود و دیگری، تمرکز بر روی مفهوم حافظه و ابداعاتی مانند سپهر نشانهای و مقولۀ انفجار فرهنگی ازجملۀ این اصطلاحات است. لوتمان با بهرهگیری از این سازوکارها فرهنگ را به موضوعی برای مطالعه تبدیل میکند. بوفکور اثری چندبعدی است و از مهمترین رمانهای ادبیات فارسی به شمار میآید. در این اثر مصادیق روانشناسی، تاریخ و دیدگاه هدایت دربارۀ اجتماع و بهخصوص فرهنگ دیده میشود. در مقالۀ حاضر با بهکارگیری نظریات فرهنگی یوری لوتمان به تحلیل این اثر اقدام میشود. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که بوفکور بیش از آنکه صرفاً متنی روانشناختی یا اجتماعی باشد، ساختاری نشانهشناختی دارد که در آن انفجار معنایی رخ میدهد. این انفجار، که نتیجه تضادهای درونی متن است، هدایت را به بازتعریف گفتمان خود و دیگری میرساند. او با ترسیم سپهر نشانهای خاص خود و ایجاد مرزهای فرهنگی، نشان میدهد که چگونه عناصر نافرهنگ به متن وارد شده، بازترجمه میشوند و درنهایت تحت سلطۀ گفتمان خودی قرار میگیرند. این پژوهش بر این نکته تأکید دارد که بوفکور نهتنها بازتاب بحران هویتی و فرهنگی نویسنده است، بلکه بهعنوان متنی چندلایه و چندصدایی، بستری برای مطالعۀ نشانهشناسی فرهنگی و تعاملات میان متن و حافظۀ تاریخی فراهم میآورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نشانهشناسی فرهنگی؛ بوفکور؛ سپهر نشانهای؛ یوری لوتمان؛ فرهنگ | ||
| مراجع | ||
|
آجودانی، ماشاءالله. (1385). هدایت، بوف کور و ناسیونالیسم، تهران: فصل کتاب.
اکو، امبرتو. (1395). شش گشتوگذار در جنگلهای روایت، ترجمة علیرضا سیفالدینی. تهران: نگاه.
پوسنر، رولان. (1401). «اهداف اصلی نشانهشناسی فرهنگی (دانشگاه صنعتی برلین)». ترجمۀ شهناز شاهطوسی. در نشانهشناسی فرهنگی، ترجمه و جمعآوری فرزان سجودی. تهران: علم، 293-364.
توروپ، پیتر. (1401). «ترجمهکردن و ترجمه به مثابۀ فرهنگ». ترجمۀ گلرخ سعیدنیا. در نشانهشناسی فرهنگی، ترجمه و جمعآوری فرزان سجودی. تهران: علم، 201 – 220.
خدادادیان، مهدی و اسداللهی، خدابخش. (1398). «تحلیل نفثهالمصدور از منظر نشانهشناسی فرهنگی». نثر پژوهی ادب فارسی، (45)، 91 – 118.
سجودی، فرزان. (1398). «ارتباطات فرهنگی؛ رویکردی نشانهشناختی». نشانهشناسی: نظریه و عمل، تهران: علم. 127–142.
سرافراز، حسین؛ پاکتچی، احمد؛ کوثری، مسعود و آشنا، حسامالدین. (1396). «واکاوی نظریۀ فرهنگی «سپهر نشانهای» یوری لوتمان و کاربست آن در زمینۀ تحلیل مناسبات میان دین و سینما». راهبرد فرهنگ، (39)، 73-96.
سمننکو، الکسی. (1398). تاروپود فرهنگ در آمدی بر نظریۀ نشانهشناختی یوری لوتمان، ترجمۀ حسین سرافراز. تهران: علمی و فرهنگی.
طایفی، شیرزاد و سهرابی، زهره. (1401). «نقد نشانهشناختی کارکرد آشوب و نظم در باب اول گلستان سعدی». فصلنامۀ علمی مطالعات و زبانی و بلاغی، (26)، 285 – 316.
طهماسبی، فرهاد. (1398). «تعامل و تقابل دیگری در فردوسی از منظر نشانهشناسی فرهنگی (از کیومرث تا فریدون)». پژوهشنامۀ ادبیات حماسی، (2)، 255 – 277.
فاضلی، فیروز و احمد طباطبایی. (1402). «تحلیل سپهر نشانهای شعر در آستانۀ احمد شاملو براساس نظریۀ یوری لوتمان». نظریه و نقد ادبی، (6)، 5-25.
گلشیری، سیاوش؛ شعیری، حمیدرضا و نامورمطلق، بهمن. (1403). «از سپهرنشانهای لوتمان تا روایتشناسی گریماس (مطالعهی رمان «جنایت و مکافات» داستایفسکی)». پژوهش ادبیات معاصر جهان، 29، (2)، 473-502.
لاروسو، آنا ماریا. (1398). نشانهشناسی فرهنگی؛ «جستجوی منظری فرهنگی در نشانهشناسی»، ترجمۀ حسین سرافراز. تهران: علمی و فرهنگی.
لوتمان، یوری. (1397). فرهنگ و انفجار، ترجمۀ نیلوفر آقا ابراهیمی. تهران: تمدن علمی.
لوتمان، یوری. (1401). «دربارۀ سازوکار سپهر نشانهای». ترجمۀ فرناز کاکهخانی. در نشانهشناسی فرهنگی، ترجمه و جمعآوری فرزان سجودی. تهران: علم. 221-257.
لیونبرگ، کریستینا. (1401). «مواجهه با دیگری فرهنگی». ترجمۀ تینا امراللهی، در نشانهشناسی فرهنگی، ترجمه و جمعآوری فرزان سجودی. تهران: علم. 119- 152.
نفیسی، آذر. (1369). «دریافتی از بوفکور» کلک، (1)، 10-20.
هدایت، صادق (1351)؛ بوفکور؛ تهران، امیرکبیر.
همایون کاتوزیان، محمدعلی. (1372). صادق هدایت از افسانه تا واقعیت، تهران: طرح نو.
Lotman, j. (2005). "On The Semiosphere". (Trans). W. Clark. Sign System Studies, 33(1), 205-229. DOI:10.12697/SSS.2005.33.1.09 Lotman, j. (2013). “On The Dynamics of Culture”. in Dynamics of Culture Sign System Studies, 41 (2/3), 355-370. Lotman, J. (1990). Universe of The Mind, (Trans). Ann Shukman. Indiana University press. Lotman, J. And Uspensky, B. A. (1978). "On The Semiotic Mechanism of Culture". In New Literary History, Soviet Semiotic and Criticism: An Anthology. Vol. 9 (2), 211-232. Sonesson, G. (1996). “The concept of the text in cultural semiotics”. Sign Systems Studies, (26), 83-114. Sonesson, G. (2000). “Ego meets Alter. The meaning of Otherers in Cultural Semiotics”. Semiotica, (128), 3-4. Tamm, M. (2019). "Introduction: Jury Lotman’s Semiotic Theory of History and Cultural Memory". In Juri Lotman, "Culture, Memory and History: Essays in Cultural Semiotics", (ed.). M. Tamm. New York and London: Palgrave Macmillan .1–26. DOI:10.1007/978-3-030-14710-5_1
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 289 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 12 |
||