| تعداد نشریات | 33 |
| تعداد شمارهها | 888 |
| تعداد مقالات | 8,745 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,358,340 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,556,835 |
واکاوی چندلایه تغییر کاربری اراضی کشاورزی با تحلیل لایهای علتها و شبیهسازی سناریومحور: مطالعه موردی استان مازندران | ||
| دانش شهرسازی | ||
| مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ، انتشار آنلاین از تاریخ 27 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/upk.2026.34524.2179 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیه آهنی* 1؛ مهدیه ظهیری2 | ||
| 1استادیار دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران،تهران، ایران | ||
| 2کارشناس ارشد برنامه ریزی منطقه ای،دانشکده شهرسازی،دانشگاه تهران،تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| تغییر کاربری اراضی در پیراشهرها و مناطق مستعد، فراتر از یک دگرگونی کالبدی ساده، چالشی پیچیده برای توسعه فضایی و تهدیدی بنیادین برای امنیت اکولوژیک به شمار میرود. رویکردهای رایج برنامهریزی منطقهای با تقلیل این پدیده به عوامل اقتصادی یا جبرگرایی کالبدی، از واکاوی ریشههای نهادی، هژمونی گفتمانهای سوداگرانه و پیشرانهای فرهنگی غافل مانده و سیاستهای بازدارنده کنونی را ناکارآمد ساختهاند. این پژوهش با هدف واسازی ساختارهای قدرت در فضا و واکاوی مکانیسمهای تخریب اراضی در جلگه ساحلی مازندران، از روششناسی تعدیلشده «تحلیل لایهای علتها» (CLA) در پارادایم انتقادی بهره گرفته است. CLA مسئله را در چهار لایه متقابل بررسی میکند: لیتانی (نشانههای آشکار)، علل سیستمی (ساختارهای اقتصادی، نهادی و سیاسی)، جهانبینیهای مسلط (نظامهای ارزشی توسعهگرا و مصرفگرا) و اسطورهها (روایتهای فرهنگی و الگوهای ذهنی عمیق). دادهها از طریق مطالعات اسنادی و ۲۵ مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان گردآوری و با نرمافزار MAXQDA تحلیل شدند. یافتههای کیفی سپس به متغیرهای مدل شبیهسازی فضایی برای تحلیل سناریوهای آینده منتقل گردیدند. اعتبار پژوهش از طریق تلفیق دادهها، بازبینی توسط مشارکتکنندگان و مستندسازی فرایند تضمین شد. یافتهها نشان میدهد که تغییر کاربری در مازندران پدیدهای چندبعدی از تعامل فشارهای اقتصادی، ضعفهای نهادی، دگرگونیهای اجتماعی و ارزشهای فرهنگی است. تحلیل لایهای مسیری روشن از نشانههای آشکار (کاهش اراضی کشاورزی و گسترش ویلاسازی) تا علل عمیقتر (شکست حکمرانی، کالاییشدن زمین و باورهای فرهنگی همسانساز توسعه با شهرنشینی) را ترسیم کرد. نتایج شبیهسازی نشان داد تداوم وضع موجود به کاهش شدید اراضی میانجامد و تنها اصلاحات نهادی جامع، تقویت ارزشهای اکولوژیکی و رویکرد یکپارچه میتواند به حفاظت پایدار دست یابد. گذار از این بحران نیازمند سناریوی تحولگرایی است که تغییرات ساختاری-نهادی را با بازسازی انتقادی گفتمانهای توسعه و احیای ارزشهای بومشناختی همگام سازد. این پژوهش با تلفیق آیندهپژوهی پساساختارگرا و مدلسازی فضایی، چارچوبی اثربخش برای سیاستگذاری مبتنی بر شواهد ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تغییر کاربری اراضی؛ تحلیل لایهای علتها؛ شبیهسازی سناریومحور؛ تابآوری فضایی؛ مازندران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||