پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 33 |
| تعداد شماره‌ها | 886 |
| تعداد مقالات | 8,712 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,197,615 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,453,423 |
ارزیابی فعالیت ضدقارچی اسانس برخی گیاهان دارویی علیه عامل بیماری پاخوره گندم و شناسایی ترکیبات شیمیایی آن‌ها با استفاده از دستگاه GC/MS | ||
| تحقیقات غلات | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 14 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/cr.2026.34418.1921 | ||
| نویسندگان | ||
| زینب یهمنی* 1؛ حانیه زینی وند2؛ سمیرا قاسمی3؛ سیامک بیگی4؛ زهرا میرسلیمانی5 | ||
| 1گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام. ایران | ||
| 2گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام | ||
| 3گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران | ||
| 4مدیریت حفظ نباتات، سازمان جهاد کشاورزی، ، ایلام | ||
| 5بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران | ||
| چکیده | ||
| بیماری پاخوره گندم (Take-all) با عامل قارچی Gaeumannomyces graminis var. tritici یکی از مخرب‌ترین بیماری‌های خاک‌زاد گندم محسوب می‌شود که با ایجاد پوسیدگی ریشه و طوقه، منجر به سرسفیدی ساقه و کاهش قابل‌توجه عملکرد می‌گردد. روش‌های مدیریتی متعارف نظیر تناوب زراعی و شخم عمیق، اگرچه مؤثرند، اما به‌تنهایی قادر به کنترل کامل بیماری نیستند و استفاده گسترده از قارچ‌کش‌های شیمیایی نیز با مشکلات زیست‌محیطی، بروز مقاومت در بیمارگر و تهدید سلامت انسان همراه است. در این راستا، اسانس‌های گیاهان دارویی به‌واسطه ترکیبات زیست‌فعال متنوع، به‌عنوان جایگزین‌های طبیعی و سازگار با محیط زیست مورد توجه قرار گرفته‌اند. با این حال، پژوهش تطبیقی محدودی به ارزیابی همزمان کارایی اسانس‌های زنیان، آویشن، اکالیپتوس و نعناع فلفلی علیه عامل پاخوره گندم پرداخته است. هدف از این پژوهش، ارزیابی و مقایسه فعالیت ضدقارچی این چهار اسانس بر رشد میسلیومی قارچ عامل پاخوره و شناسایی ترکیبات شیمیایی مؤثر آن‌ها بود. مواد و روش‌ها نمونه‌های گیاهی از مناطق طبیعی استان ایلام جمع‌آوری و اسانس‌گیری به روش تقطیر با آب با دستگاه کلونجر انجام شد. بیماری‌زایی جدایه قارچی (شماره دسترسی GenBank: MH488732) در شرایط گلخانه‌ای بر اساس اصول کخ تأیید گردید. فعالیت ضدقارچی اسانس‌ها در غلظت‌های 4/0 تا 1 میکرولیتر بر میلی‌لیتر به روش اختلاط با محیط کشت (Poisoned Food Technique) در قالب طرح فاکتوریل کاملاً تصادفی با سه تکرار بررسی شد. حداقل غلظت بازدارنده (MIC) و حداقل غلظت قارچ‌کش (MFC) برای دو اسانس مؤثرتر (زنیان و آویشن) تعیین گردید. ترکیبات شیمیایی اسانس‌های زنیان و نعناع فلفلی با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC-MS) شناسایی شدند. تجزیه واریانس داده‌ها با نرم‌افزار SAS و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن در سطح احتمال 5 درصد انجام شد. یافته‌های تحقیق نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر نوع اسانس، غلظت و اثر متقابل آن‌ها بر درصد مهار رشد قارچ در سطح احتمال 1 درصد معنی‌دار بود. اسانس زنیان قوی‌ترین فعالیت ضدقارچی را نشان داد و در غلظت 1 میکرولیتر بر میلی‌لیتر موجب مهار کامل (100 درصد) رشد میسلیومی گردید. اسانس آویشن با بیشترین بازدارندگی 30/86 درصد در غلظت مذکور، در رتبه دوم قرار گرفت. اسانس‌های اکالیپتوس و نعناع فلفلی به‌ترتیب با حداکثر بازدارندگی 76/75 و 43/53 درصد، اثر مهاری ضعیف‌تری داشتند. مقادیر MIC و MFC برای اسانس زنیان به‌ترتیب 1 و 2/1 میکرولیتر بر میلی‌لیتر و برای اسانس آویشن به‌ترتیب 2/1 و 4/1 میکرولیتر بر میلی‌لیتر تعیین شد که بیانگر فعالیت ضدقارچی قوی‌تر اسانس زنیان بود. آنالیز GC-MS مشخص کرد که ترکیب غالب اسانس زنیان تیمول (91/66 درصد) به همراه پی-سایمن و گاما-ترپینن است، در حالی‌که اسانس نعناع فلفلی عمدتاً از منتول (66/38 درصد) و منتون (75/31 درصد) تشکیل شده است. نتیجه‌گیری نتایج این پژوهش نشان داد که فعالیت ضدقارچی اسانس‌های گیاهی به‌طور مستقیم با ماهیت شیمیایی ترکیبات غالب آن‌ها مرتبط است؛ به‌طوری‌که اسانس‌های غنی از ترکیبات فنولی نظیر تیمول (زنیان و آویشن) در مقایسه با اسانس‌های حاوی مونوترپن‌های اکسیژنه (نعناع فلفلی و اکالیپتوس)، کارایی به‌مراتب بالاتری در مهار رشد میسلیومیG. graminis var. tritici از خود نشان دادند. یافته‌های حاصل، پتانسیل بالای اسانس زنیان و آویشن را به‌عنوان جایگزین‌های زیستی امیدوارکننده برای کنترل بیماری پاخوره گندم تأیید می‌کند؛ هرچند ماهیت فرّار این ترکیبات، ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌هایی نظیر نانوکپسوله‌سازی جهت افزایش پایداری و کاربرد عملی آن‌ها در شرایط مزرعه را می‌طلبد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اسانس گیاهی؛ تیمول؛ حداقل غلظت بازدارنده؛ متابولیت‌های ثانویه؛ ترکیبات فنولی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 3 |
||