پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 33 |
| تعداد شماره‌ها | 886 |
| تعداد مقالات | 8,668 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,085,265 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,357,222 |
تحلیل روند بلندمدت سطح کشت، عملکرد و خلأ تولید نسبت به هدف ملی برنج در استان خوزستان با تأکید بر شوری خاک مناطق پایین‌دست (۱۴۰4-۱۳۸۹) | ||
| تحقیقات غلات | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 04 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/cr.2026.34187.1916 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه مسکینی ویشکایی* 1؛ کبری تجددی طلب2 | ||
| 1بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی(AREEO)، اهواز، ایران. | ||
| 2موسسه تحقیقات برنج کشور، ، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی(AREEO)، رشت، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: استان خوزستان با برخورداری از اراضی حاصلخیز و رودخانه‌های فراوان، رتبه چهارم سطح زیر کشت برنج کشور را دارد. با این حال، خوزستان با محدودیت‌های شدید آبی، افزایش شوری خاک و رقابت فزاینده بر سر منابع آب مواجه است. خلأ عملکرد ابزاری کارآمد برای شناسایی فرصت‌های افزایش تولید بدون توسعۀ سطح زیر کشت محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف: (۱) تحلیل روند ۱۵ سالۀ (۱389-۱404) سطح زیر کشت و عملکرد شلتوک برنج در شهرستان‌های مختلف خوزستان؛ (۲) کمّی‌سازی خلأ عملکرد نسبت به هدف ملی؛ (۳) تعیین سهم هر شهرستان در خلأ کل عملکرد استانی؛ و (۴) بررسی رابطۀ شوری خاک با عملکرد برنج انجام شد. مواد و روش‌ها: داده‌های سالانۀ سطح زیر کشت و عملکرد شلتوک برنج در ۲۷ شهرستان استان خوزستان، برای ۱۵ سال زراعی از آمارنامه‌های کشاورزی استخراج گردید. عملکرد هدف بر اساس سند امنیت غذایی کشور تعیین شد. روند سطح زیر کشت با استفاده از رگرسیون خطی ساده ارزیابی شد. خلأ عملکرد نسبت به هدف ملی در واحد سطح به صورت اختلاف بین عملکرد هدف و عملکرد واقعی محاسبه شد. خلأ عملکرد کل تولید از حاصلضرب خلأ عملکرد در میانگین سطح زیر کشت به دست آمد. در محاسبۀ میانگین‌ها، تنها سال‌های دارای کشت فعال لحاظ شد. ضریب همبستگی پیرسون بین میانگین شوری خاک و عملکرد برنج برای هفت شهرستان پایین‌دست حوضۀ کارون و کرخه محاسبه شد. نتایج و بحث: میانگین ۱۵ سالۀ سطح زیر کشت برنج در خوزستان ۹۴۱۶۶ هکتار با روند افزایشی ۶۳۵۰ هکتار در سال (01/0 p>) نشان داد. در سال ۱۴۰۳، شوشتر (۳۶۹۶۰ هکتار)، اهواز (۲۴۰۰۰ هکتار) و شادگان (۱۰۴۹۰ هکتار) بیشترین سطح زیر کشت را داشتند. بیشترین شیب‌های افزایشی سالانه در شوشتر، کرخه، اهواز و باوی به ترتیب برابر با 1730+، 1549+، 836+ و 692+ هکتار در سال بود. میانگین ۱۵ سالۀ عملکرد شلتوک برنج 4225 کیلوگرم در هکتار با بیشینه 4996 کیلوگرم در هکتار در سال ۱۳۹8-۱۳۹9 و کمینه 3330 و 3552 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در سال زراعی 1390-1389 و ۱۴۰1-۱۴۰2 بود. روند عملکرد در ۱۶ شهرستان پایدار، در سه شهرستان کاهشی و در چهار شهرستان افزایشی بود. خلأ عملکرد استانی نسبت به عملکرد هدف ملی، 809 کیلوگرم در هکتار (معادل ۱۶٪ عملکرد هدف) برآورد شد که در اندیکا به ۲۰۴۷ کیلوگرم در هکتار (۴۲٪) رسید. با این حال، سهم اندیکا در خلأ کل تولید استان برای دستیابی به عملکرد هدف ملی، به دلیل سطح کشت ناچیز (59 هکتار) تنها 3/0 درصد بود. حدود ۶۴ درصد از کل خلأ عملکرد نسبت به عملکرد هدف (۶۸۲۳۰ تن) در پنج شهرستان شوشتر (7/22 %، ۱۵۵۵۴ تن)، اهواز (۱۶٪، ۱۱۲۶۱ تن)، شوش (6/11 %، ۷۹۱۵ تن)، حمیدیه (۷٪، ۴۷۸۵ تن) و باوی (5/9 %، ۴۰۵۳ تن) متمرکز بود. همبستگی منفی قوی (79/0- r = ، 01/0 p>)، بین شوری خاک و عملکرد برنج در شهرستان‌های پایین‌دست حوزه های کارون،کرخه و مارون -زهره مشاهده شد. در شهرستان هندیجان، با شوری بیش از ۱۲ دسی‌زیمنس بر متر، عملکرد به حدود 8/3 تن در هکتار کاهش یافت. این یافته‌ها نشان می‌دهد که کشت برنج خوزستان به سیاست‌های کوتاه‌مدت مدیریت آب و رویدادهای اقلیمی بسیار حساس است و شوری خاک یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید در مناطق پایین‌دست محسوب می‌شود. نتیجه‌گیری: علی‌رغم محدودیت‌های شدید آبی، سطح کشت برنج خوزستان طی ۱۵ سال با شیب ۶۳۵۰ هکتار در سال افزایش یافت که عمدتاً ناشی از رهاسازی آب سدها برای تولید برق و انگیزه‌های اقتصادی کوتاه‌مدت بود. بیشترین ظرفیت افزایش تولید شلتوک برنج از طریق کاهش خلأ عملکرد در شهرستان‌های شوشتر، اهواز، شوش (کرخه)، حمیدیه و باوی متمرکز است. کاهش ۵۰ درصدی خلأ عملکرد در این پنج شهرستان، می‌تواند سالانه ۲۲۰۰۰ تن شلتوک برنج اضافی بدون توسعۀ سطح کشت تولید نماید. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| سطح زیر کشت؛ شلتوک برنج؛ شوری خاک؛ جنوب غرب ایران؛ خلأ عملکرد | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||