پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 33 |
| تعداد شماره‌ها | 886 |
| تعداد مقالات | 8,663 |
| تعداد مشاهده مقاله | 55,075,842 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 10,347,542 |
مطالعه تطبیقی کارکرد الهیاتی گروتسک درآثار هیرونیموس بوش و نگاره‌های کتاب هزارویک شب صنیع‌الملک | ||
| پژوهش‌های میان‌رشته‌ای هنر | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22124/ira.2026.34021.1126 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد امین حاجی زاده* 1؛ فاطمه عابدینی2 | ||
| 1گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران | ||
| 2کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مفهوم «گروتسک» یکی از پیچیده‌ترین و چندلایه‌ترین مفاهیم در تاریخ زیبایی‌شناسی و هنر است؛ مفهومی که در مرز میان زیبایی و زشتی، نظم و آشوب، خنده و هراس، امر قدسی و امر شیطانی شکل می‌گیرد. گروتسک نه‌صرفاً یک سبک تصویری، بلکه شیوه‌ای از ادراک جهان است که در آن بدن، هیولا، دگرگونی، اغراق و ترکیب نامتجانس عناصر، به ابزار بیان بحران‌های وجودی و کیهانی بدل می‌شوند. این مفهوم در سنت‌های هنری مختلف، معانی و کارکردهای متفاوتی یافتهاست. برخی گروتسک را حاصل «بیگانه‌شدن جهانِ آشنا» دانسته‌اند؛ وضعیتی که در آن نظم شناخته‌شده جهان دچار اختلال شده و موجودات و پدیده‌های نامتعارف، احساس هراس و ناآرامی را در مخاطب برمی‌انگیزند. این پژوهش درپی آن است که نشان دهد چگونه بسترهای الهیاتی متفاوت (نگاه مسیحیت قرون وسطایی به گناه و شیطان در برابر نگاه اسلام شیعی دورۀ قاجار به جن و دیو در فرهنگ عامه و ادبیات قصه‌پردازانه) موجب شکل‌گیری دو کارکرد متمایز از گروتسک شده‌اند. مسئلۀ اصلی این پژوهش از همین خلأ برمی‌خیزد و ناظر بر این پرسش‌هاست: 1. تفاوت‌های مفهومی و کارکردی گروتسک در آثار هیرونیموس بوش و نگاره‌های هزارویک شب صنیع‌الملک چیست؟ 2. چه عوامل الهیاتی، فرهنگی و انسان‌شناختی در شکل‌گیری گروتسک مقدس و گروتسک شیطانی مؤثر بوده‌اند؟ روش تحقیق در این پژوهش کیفی، با رویکرد تطبیقی ـ تحلیلی و مبتنی‌بر مطالعۀ اسنادی است. نمونه‌گیری به‌صورت هدف‌مند انجام شده و معیار گزینش آثار، داشتن نمودهای آشکار گروتسک (شامل موجودات ترکیبی، دگردیسی کالبدی، اغراق در اندام‌ها و چهره‌های نامتعارف) در کنار قابلیت تطبیق مفهومی میان دو سنت هنری بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو هنرمند در بازنمایی گروتسک از عناصر مشترکی همچون موجودات ترکیبی، تلفیق ویژگی‌های انسانی و حیوانی، دگردیسی کالبدی، اغراق در اندام‌ها، چهره‌های دگرگون‌شده و اندام‌های غیرمتعارف بهره گرفته‌اند. با این‌حال، گروتسک در آثار هیرونیموس بوش، با ایجاد احساس هراس، بیگانگی و فروپاشی نظم جهان، کارکردی نمادین، انتقادی و دینی می‌یابد. در مقابل، گروتسک در نگاره‌های صنیع‌الملک عمدتاً در قالب دیو، جن، عفریت و غول ظاهر می‌شود و بیش از آنکه موجب اضطراب وجودی شود، در خدمت روایت‌پردازی، خیال‌انگیزی و سنت عجایب‌نگاری قرار می‌گیرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| گروتسک؛ دیو؛ هیرونیموس بوش؛ صنیع‌الملک غفاری؛ هزارویک شب | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 8 |
||